كه ياقوت از دارندهء اين نام نقل مىنمايد ، ليكن من پس از بررسىها ، دريافتم كه در اين فهرست چند تن بوحاتم : بستى و گزى و ورسنانى ، درهم آميخته شده‌اند . و اين محدّث جاى گفتگو ، سنىترين ايشان است و گنوسيست‌ترين ايشان صاحب كتاب « الزينة » اسماعيلى است . ن . ك : س س 2441 ، كه او نيز مانند وستنفلد همه را در هم نموده است . حاتم ( بو - ) رازى و رسنانى : احمد پسر حمدان ( م 322 ) گنوسيست تند اسماعيلى است . كتاب « الزينهء » او كه ياقوت در ( چ ع 1 ص 26 : 11 ) از آن نقل مىكند ، و نديم در مقالت 5 فن 5 ص 352 ترجمهء تجدد ، مانند يك شيعى سنّى زده ، به وى ناسزا گفته است . اين كتاب در دو جلد با مقدمهء حسين فيض اللّه همدانى دربارهء روش زبانشناسى مؤلف در قاهرة 1957 - 1958 م ، و جلد سوم آن را سلوم سامرائى همراه « غلو و فرق غاليه » چاپ و پخش كرده است . حازمى : محمد پسر موسى ( 548 - 584 ) در همدان و اصفهان تا بغداد و موصل علم آموخت ( زركلى 7 : 339 ) . ياقوت او را اختلاسگر كتاب نصر اسكندرى مىداند ، و كتابى به نام « فيصل » به دو نسبت داده است . ياقوت در معجمد ، ده جا بدين عنوان از وى نقل مىكند و در جاهاى ديگر گاهى به نام ابن موسى و گاهى بوبكر بن موسى يا محمد بن موسى ، ديده مىشود . براى زندگينامه‌اش ، ن . ك خلكان ، اعلام زركلى و منابعش ن . ك مقدمهء ياقوت چ ع 1 : 8 پانوشت 3 . حاكم نيشابورى : محمد پسر عبد الله ( 321 - 405 ) معروف به ابن بيّع ، در نيشابور زاده شد ، و همانجا درگذشت . در سال 395 از سوى سامانيان دادرس نيشابور شد و در كشاكشى سامانيان گنوسيست و بويه‌ئيان سنّى زده ، ميانجىگرى مىكرد . از آثار او است ، « تاريخ نيشابور » . ياقوت در اين كتاب نزديك شصت بار از او نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ، ص 90 ، ترجمه ص 90 ، پانوشت 7 . حايك ( ابن - ) : حسن همدانى ( . . . - 334 ) از مردم صنعاى يمن ، به تهمت سرودن شعر در نكوهش پيامبر زندانى و سپس آزاد شد . زندگينامهء او را ياقوت در ( معجما : 7 : 230 ) و زركلى در اعلام 2 : 192 آورده‌اند . بنا بر فهرست وستنفلد ، ياقوت در اين كتاب ، بيش از چهل بار ، مسائل جغرافيائى از وى نقل كرده است . ن . ك مقدمهء ياقوت ص 6 پانوشت 5 . حبان ( ابن - ) : محمد بستى ( 274 - 354 ق ) سگستانى تميمى ولاء . او عراق ، سوريه ، مصر را گردش كرد و بياموخت . به يارى مصعب وزير ايرانگرا و گنوسيست سامانى به دادرسى سمرقند نشست و كتابى دربارهء قرمطيان براى اين وزير نگاشت ( چ ع 1 ص 619 - 620 ) ليكن پس از قيام تركان به تحريك خليفهء بغداد و كشتار گنوسيستها همراه مصعب ، حبّان محدّث سنّىنما نيز با همه سنّىنمايى به تهمت زندقت بر كنار شد ، و در بست درگذشت . ياقوت بيش از سى و پنج بار ، از آثار تاريخى ، جغرافيايى او نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ، ص 110 ، فارسى ص 103 ، پانوشت 3 . براى منابع زندگينامهء او ش ش 2500 بيش از 20 جا . حبيب : ( محمد بن - ) درگذشته 245 در بغداد زاده شد و در سامره درگذشت ( زركلى 6 : 307 ) . ياقوت در اين كتاب نزديك شصت جا ، تاريخ و زندگينامهء دانشمندان را ، و گاهى از كتاب او « محبّر » از وى نقل كرده است . « محبّر » يكى از ده‌ها كتاب اين دانشمند است كه نديم در ( ع ص 119 ، ترجمهء ص 176 ) و به نقل از ياقوت در ( معجما 18 : 112 - 117 ) آن ياد كرده و پدرم در ذريعه ج 20 ص 139 آن را معرفى نموده شيعيگرى مولّف را اثبات نموده و زادروز او را در سال 170 دانسته‌اند . و گاهى به واسطهء حازمى از ابن