ماهية . اين دو چيز بودن هر چيزى مربوط به ذهن و تحليل عقلى است و الا در عالم عين يك چيز دو چيز نيست و بالأخره آن‌چه « 1 » و در خارج از ذهن ماست و آثار خاص بر آن مترتب است يك چيز است و اين آتش است كه مىسوزاند و يك چيز است نه دو چيز . بحث اصلى فلاسفه اين است كه سوزندگى آتش مربوط به وجود او است يا ماهيت او به عبارت ديگر اين آثار خارجى كه به طور محدود يا نامحدود مترتب بر آتش است مربوط به وجود او است يا ماهيت او . و اين امر عينى خارجى ماهيت است يا وجود مشائيان و شهاب الدين سهروردى گويند آن‌چه در خارج است و آثار بر آن مترتب است ماهيت وجود است ، وجود يك مفهوم ذهنى است كه از روابط بين موضوع و محمول انتزاع مىشود ، نان هست ، درخت هست ، آب هست ، آتش موجود است . درخت سبز است ، هوا سرد است و اين « است » ها و « هست » ها نوعى رابطه‌اند و امور انتزاعىاند . و هستى و وجود يك مفهوم كلى است كه در خارج مصداق ندارد و منشأ انتزاع همان روابط است . اين مسأله از اقدم روزگار هم مطرح بوده است لكن از روزگار ابن سينا اصالت وجود يا ماهيت به عنوان يك مسألهء فلسفى مورد توجه فلاسفه بوده است . و بايد يادآور شد كه همهء فلاسفه دربارهء خداوند ، وجود را عين ماهيت مىدانند و قاعدهء هر ممكن زوج و تركيبى است را صرفا در باب ممكنات درست مىدانند و نه در مورد واجب الوجود . ملا صدرا مىگويد وجود سه مرحله دارد يا سه نوع است : 1 - مفهوم وجود به معنى يك مفهوم كلى كه اطلاق بر اشياى مختلف مىشود كه همان مفهوم هستى باشد اين مفهوم يك امر كلى ، اعتبارى و انتزاعى است و ذهنى است و از معقولات ثانيه است . 2 - مصداق اين مفهوم يعنى وجود مصداقى . بحث اساسى هم همين است كه اين مفهوم عام اعتبارى آيا مصداق خارجى دارد و آيا آن‌چه در خارج است و آثارى بر آن مترتب است مصداق همين مفهوم وجود است و يا مصداق مفهوم ماهيت است ، ملا صدرا مىگويد مصداق خارجى آن وجود است و نه ماهيت و آثار مترتب خارجى مربوط به وجود است و نه ماهيت . 3 - وجود منبسط كه فيض اقدس است ، همان مصداق وجود است . توضيح اين‌كه ملا صدرا مىگويد اين مفهوم عام بديهى داراى مصداق است و اين مصداق دو مرحله دارد يكى مرحلهء اصل وجود و كانون وجود كه ذات حق تعالى باشد و مرحلهء ديگر كه از همان وجود قوى و كامل و اكمل افاضه مىشود كه نام آن را وجود منبسط بر عالم گذارده است . و از اين جا روشن مىشود كه از توابع و لوازم اصالت وجود وحدت آن مىباشد . ملا صدرا مىگويد اشياى متعدد و عالم متكثر همه وجودات خاصه‌اند كه ناشى از وجود منبسطاند و بلكه وجود منبسط رسمى عين وجودات خاصهء موجودات عالمند . پس مفهوم وجود مشترك و محمول است بر افراد ما تحت خود از باب حمل تشكيك نه تواطؤ . و مىگويد : مشترك بودن مفهوم وجود بين همه موجودات از اوليات است و اين

--> ( 1 ) اسفار ، ج 1 ، سفر 1 ، صص 35 - 36 .