جسم طبيعى است كه « يصدر عنه كمالاته الثانويه » به واسطهء آلات كه معين بر صدور افعال‌اند . در جاى ديگر گويد بدن انسان به استعداد خاص خود از واهب الصور مستدعى صورت مدبرهء متصرفه است كه حافظ تشخص و نوع آن باشد و از نفوس مبدعه بر قوابل جسمانيه استعدادات نفسانى فايض مىشود . و معنى كينونت سابقهء نفس بر بدن همين است نه آن كه نفوس ناطقه انسانى از ابتدا كينونت مجرده داشته باشند چنان كه ديگران مىگويند . صدرا گويد : نفوس جسمانية الحدوث بوده و روحانية البقاءاند و آن‌ها را نشأت سه گانه است توضيح اين كه . نشأت وجود متلاحق و متلاصق‌اند و با تفاوت مراتبى كه دارند بعضى متصل به بعضى ديگرند و نهايت هر مرتبتى بدايت مرتبت ديگر است و آخرين درجات نشأت تعليقيه ، اولين درجات نشأت تجرديه است و در عالم تجرد محض حدوث و تعلق وجود ندارد . نفس انسان را نيز سه نشأت است اول نشأت صورت حسيهء طبيعيه و مظهر آن حواس خمس ظاهره است كه دنيا هم گويند نشأت دوم اشباح و صور غايبه‌اى از اين حواس است و مظهر آن حواس باطنه است كه عالم غيب و آخرت گويند نشأت سوم نشأت عقليه است كه دار مقربين و دار عقل و معقول است و مظهر آن قوت عاقله انسان است نشأت اول دار قوت و استعداد است و دوم و سوم دار تمام و فعليت و فرمودند « وَ لَقَدْ خَلَقْناكُمْ ثُمَّ صَوَّرْناكُمْ . . . » و بالأخره نفس در مرتبت و نشأت اولى خالى از علوم تصور به و تصديقيه است و اولين علم او علم او است به ذات خود . « 1 » و در ابتداى حال درجت وجودى او در حدود درجهء نباتى است ( در ابتداى جنينى ) و در مرحله طفوليت به درجت حيوانى مىرسد و بعد از كمال و بلوغ به درجه انسانيت و كمال خود مىرسد و اين هنوز اولين نشأت نفس ناطقه است . و بعد از مرتبت عقل هيولانى كه فاقد تمام تصورات است به مرحلهء بالملكه مىرسد كه بعضى از صور را دريافته است و در اين مرحله اولين علم او علم به ذات خود است و بعد از طى مراحل كمال به مرتبت فعليت و عقل بالفعل مىرسد و بعد از آن به مرتبت عقل بالمستفاد كه مرتبت كمال ممكن او است « مادام كه متعلق به بدن است » و بعد خلع لباس و قشر كند و متصل به روحانيات شود . و بنابر اين نفس در اولين مرحلهء تكونش مفارقة القوام از بدن نمىباشد بلكه او را استعداد قوام و تجرد هست و جوهر جسمانى است كه به طور تدريج كمال يابد تا آن كه مجرد شود و قائم به ذات گردد و موقعى كه از مرتبت قوت به فعل آيد « صارت عقلا بسيطا » كه كل الاشياء و مدركات است و در ابتدا قوت نفس سارى در تمام اعضا است به وجوه تصرفات . نفوس انسانى در مرحلهء تجرد مدرك كليات مىباشند . صدرا از نشأت سه گانهء نفس تعبيرات مختلفى كرده است كه از جمله نشأت حسى و

--> ( 1 ) اسفار ، ج 8 ، صص 3 ، 8 و ج 9 ، صص 62 ، 140 .