پس معلوم شد كه نبايد گفتار بعضى از پيشينيان را داير بر اين كه نفس ، آتش است و يا شعله و شررى است ( در نهاد انسان ) و يا عنصرى است از جنس هوا ، بر خلاف معنى حقيقى اين الفاظ تلقى نمود و آن را حمل بر تجوّز كرده و از آن‌ها معنى مجازى استفاده نمود . « 1 » النشأة القدسيه - منظور عالم مجردات است ، عالم صور مفارقه الهيه و مثل نوريه است . نشر صحايف و كتب - ملا صدرا در توضيح نشر صحف و كتب كه در قرآن مجيد هم آمده است گويد : « 2 » قول و فعل مادام كه وجود آن‌ها در اكوان حركات و مواد مكونات است . حظّى از بقا ندارد ( متدرج الوجود و غير پايداراند ) و لكن كسى كه كارى را انجام دهد و يا سخنى گويد اثرى از آن در نفس انجام دهندهء فعل و گوينده سخن باقى مىماند يعنى تأثيرى در نفس در اثر عمل و قول حاصل مىشود كه اين آثار مدت زمانى باقى مىماند و چون افعال و اقوال تكرار شوند ، پى در پى اثرى در نفس مىگذارند و آثار آن‌ها در نفس مستحكم مىشود و به صورت ملكات در مىآيد اين كيفيات نفسانيه كه در اثر آثار اعمال و اقوالات در نفس به تدريج شدت پيدا مىكند و ملكهء راسخهء نفسانى مىشود ، يعنى صورت نفسانى كه مبدأ آثار مختص به خود است و به سبب « 3 » آن افعال مناسب با آن‌ها صادر مىشود به سهولت و بدون رؤيت و ملكه صفت‌ها از همين راه ايجاد مىشود و همين‌طور مبدأ مكاسب عملى و علمى از اين گونه طرق حاصل مىشود و هرگاه نفوس آدمى را از افعال و اقوال اين گونه تأثّرات و سپس شدت يافتن آن‌ها در اثر تكرار اعمال و اقوال نمىبود براى هيچ كس كسب و صنعتى و حرفه‌اى نبود و هيچ صفت علمى و عملى وجود نداشت و تأدّب و تعلّم براى كسى حاصل نمىشد و در تمرين كردن اطفال در اعمال فايده‌اى نبود . پس اين آثار حاصل از اعمال و اقوال در قلوب و ارواح به منزلهء نقوش و كتابت است كه حاصل مىشود در صحايف و الواح چنان كه فرموده‌اند « أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ » و اين قلوب و ارواح را در زبان شريعت صحايف اعمال نامند و اين نقوش و صور همان‌طور كه محتاج به قابل است كه آن‌ها را قبول كند ( كه همان محل نقوش باشد ) نياز به فاعل يعنى مصوّر و كاتب دارد و مصورون و نويسندگان اين گونه كتابت‌هاى نورى عبارت از كرام الكاتبون‌اند و كرام الكاتبين گويند از جهت كرامت ذاتى و افعالى آن‌ها و آن‌ها نوعى از ملائكه‌اند ، ملائكه متعلق به اعمال بندگان . و اقوال عباد كه فرمود « وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ كِراماً كاتِبِينَ » و آن كرام الكاتبين دو گروه‌اند گروهى مربوط به راست‌اند و گروهى مربوط به چپ ، يك گروه اعمال اصحاب يمين را نويسند و يك گروه اعمال اصحاب يسار را يا شمال را پس اين ملائكه دو دسته‌اند و اين صحايف و كتب از جنس اعمال و اقوال است . اعمال و اقوال خوب و بد . اصحاب يمين و اصحاب شمال و اين است معنى صحايف و كتب كه فرمود : « فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » .

--> ( 1 ) اسفار ، ج 2 ، سفر 4 ، ص 274 . ( 2 ) واقعه / 159 . ( 3 ) اسفار ، ج 2 ، سفر 4 ، صص 290 - 292 .