السيد جعفر السجادي
39
فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
ا ائمه سبعه - اسما و صفات اصليه ذات حق را ائمه سبعه مىنامند كه اسما و صفات ديگر مترتب و متفرع بر آنها است و آنها عبارتند از حيات ، علم ، قدرت ارادت ، سمع ، بصر و كلام « 1 » . ابد - ابد يعنى هميشه و ابدى يعنى هميشگى . ابد عبارت از زمان غيرمتناهى است در طرف آينده و ابدى يعنى آن چه هميشگى بوده و فناناپذير است و ابديات عقول مجردهاند . « 2 » ابداع - هر موجودى كه وجودش مسبوق به ماده و حركت نباشد وجودش بر سبيل ابداع است . ابداع در مقابل تكوين است و عبارت از تأسيس ماليس بشىء است . و بالجمله صدور معلول از علت اول كه صدور و معلوليت آن از جهت مجرد فاعليت آن است بدون مشاركت جهت قابليت معلول و افاضه وجود است بر ممكنات و ايجاد شىء غير مسبوق به مادت و مدت است « اصل الابداع هوجود البارى و فيضه » و بلكه وجود عالم بر نحو وجود جمعى و جملى رشح فيض و مبدع ذات بارى تعالى است كه « انه ابدع الاشياء على الترتيب من العقل منتهية الى الهيولى . » « 3 » ابدان اخروى - در تحت عنوان كلمهء معاد و معاد جسمانى بيان خواهد شد كه صدرا گويد : حشر اجساد به اين معنى كه انسان مادى جسمانى با همين جسد دنيوى كه مركب از ماده و صورت است و در معرض تحول و تغيير و تبدل و تبديل است و متمكن در مكان و واقع در زمان بوده و او را عوارض و لواحق جسميه و بالأخره محدود به حدود است محشور در آخرت نمىباشد . بلكه ارواح و نفوس انسانى در ابدان ديگرى كه آنها را ابدان اخروى ناميدهاند محشور مىشوند او ميان ابدان دنيوى و اخروى فروقى مىگذارد كه از جمله آن كه : تمام اجساد و ابدان در آخرت صاحب روح و حيات مىباشند در صورتى كه اجساد دنيوى بعضى ذوروح و حياتند و بعضى داراى حيات و شعور نمىباشند . و ديگر آن كه اجساد اخروى حى بالذاتاند و ابدان و اجساد دنيوى را حيات عارض و زايد
--> ( 1 ) رسائل ، ملا صدرا ، ص 194 . ( 2 ) همان ، ص 239 . ( 3 ) همان ، صص 46 ، 187 و اسفار ، ج 1 ، سفر 3 ، ص 300 و ج 2 ، سفر 2 ، ص 205 .