از امورى ضرورى و بديهى اولى هستند و قابل تعريف نيستند و از آن گونه معانى مىباشند كه در ذهن و نفس انسانى مرتسم مىشوند و كسانى كه خواسته‌اند آن‌ها را تعريف كنند از نوع تعريف حقيقى مرتكب دور شده‌اند و بالجمله گويد هر گاه ضرورت را نسبت به وجود دهيم وجوب است و اگر نسبت به عدم دهيم امتناع است و اگر لا ضرورت را نسبت به يكى از آن دو و يا هر دو دهيم امكان است . ( امكان عام و امكان خاص ) . ملا صدرا گويد : هر موجودى را كه عقل از آن‌رو كه موجود است لحاظ كند بدون لحاظ امرى ديگر چند حالت دارد : 1 - آن كه از نفس ذات آن بذاته موجوديت به معنى عام و شامل همهء موجودات انتزاع مىشود . 2 - آن كه انتزاع موجوديت از نفس ذات آن نشود و بلكه با لحاظ امرى ديگر سواى نفس ذات موجود ، از آن موجوديت انتزاع شود و به عبارت ديگر موجوديت آن مربوط به نفس ذات و به ذات آن نباشد و بلكه مربوط به امرى ديگر باشد . قسم اول واجب است و قسم دوم ممكن است . و بنابر اين از ديدگاه ملا صدرا نسبت قضايا ضرورت است نهايت ضرورت يا ذاتى است و يا با توجه به غير است . « 1 » وى گويد تحصّلات و وجودات همه مراتب يك وجود است و نسبت‌هاى نفس الامرى يا وجود است يا عدم و امتناع از ديدگاه او ، وجود مساوى با وجوب است ، نهايت وجوب دو قسم است يكى وجوب ذاتى و ديگر وجوب غيرى . وى گويد تقسيم مفهوم به حسب مواد سه گانه به واجب و ممكن و ممتنع يك قسمت حقيقى است و در همه مفاهيم جريان دارد و هر مفهومى قابل اين تقسيم است و مثلا مفهوم حيوان يا واجب الحيوانيت است و يا ممكن الحيوانيت و يا ممتنع الحيوانيت . ملا صدرا گويد هر يك از طبايع عقليه كه به نام وجوب ، امكان و امتناع ناميده‌اند از لحاظ تصور عقلى و در بادى امر يا بالذات‌اند و يا بالغيراند و يا به قياس‌اند و لكن عقل امكان بالغير را نفى مىكند يعنى چون طبيعت امكان ، وجود غيرى است پس امكان بالغير بىمعنى است پس امكان يا بالذات است و يا به قياس پس واجب هم بالذات است و هم بالغير است و هم به قياس و همين‌طور ممتنع . عنايت - عنايت به معنى توجه و قصد و ارادت آمده است « عنى اللَّه به عناية » يعنى خداى او را حفظ نمود و به معناى اهتمام به امور نيز آمده است . عنايت حق به بندگان عبارت از علم او است به مصالح امور آن‌ها و علم محيط الهى را عنايت گويند و از آن تعبير به رحمت واسعه هم شده است و بالجمله : - در تعريف عنايت آمده است : بودن ذات خداوند است عالم لذاته بما عليه الوجود فى النظام الاتم - ذات بارى تعالى لذاته دانا است به جهان هستى و نظام اتم وجود بدان صورت كه آفريده شده است يعنى در نظام اتم و اكمل كه در عين حال علم عنايتى حق عين خلق و عين نظام اتم و اكمل است و ذات او علت است لذاته براى خير و كمال در حد اعلا و نهايت امكان و در عين حال راضى است بر آن بر همان نحو كه ياد شد و اين هر سه معنى ، مشمول عنايت و به عبارت ديگر معنى عنايت است ( علم ، علت و

--> ( 1 ) اسفار ، سفر 1 ، صص 88 - 90 .