مكرمه و ملائكه مهيمه و انوار قاهره هم ناميده است . « 1 » عقول متكافئه - بيان شد كه در عرض عقول طوليهء مترتبه ، عقولى ديگر پديد آمده‌اند كه آن‌ها را عقول عرضيهء متكافئه مىنامند از آن جهت كه ترتب على و معلولى ميان آن‌ها برقرار نيست و گمان كرده‌اند كه مراد افلاطون از ارباب انواع همان عقول متكافئه عرضيه است . انوار عرضيه و انوار متكافئه . « 2 » علت - علت را دو مفهوم است يكى آن كه از وجودش وجود شىء ديگر و از عدمش عدم شىء ديگر لازم آيد و ديگر آن‌چه وجود شىء بر آن متوقف است و به عدم آن ممتنع مىشود و لكن به وجود علت ، معلول واجب نمىشود . علت به معنى دوم منقسم به دو قسم مىگردد يكى علت تامه و آن علتى است كه غير از آن براى معلول علتى نباشد و ديگر علت غير تامه و علت غير تامه هم منقسم مىشود به صورت و مادة و غايت و فاعل كه علل اربعه‌اند . تقسيم ديگر علت يا معده است و يا مؤثره علت معده ممكن است مقدم بر معلول باشد زيرا علت غير مؤثره است و لكن علت مؤثره واجب است كه مقارن با معلول باشد . مرجع و بازگشت علت معده به امر متجدد الوجود و متشابكة الحقيقة است از انقضا و حصول به نحوى كه حصول هر مرتبتى بعد از زوال سابق آن است . علت مؤثر ذاتا اقوى از معلول است . « 3 » يكى از مباحث اصلى فلسفه بحث در علت و معلول و به عبارت ديگر علت‌ها و معلولات است . فلاسفه در تعريف علت تامه گفته‌اند چيزى كه از وجودش وجود معلول و از عدمش عدم معلول لازم آيد يعنى عدما و وجودا با يكديگر رابطهء مستقيم دارند زيرا هر گاه علت تأثير چيزى موجود باشد بلافاصله معلول موجود مىشود بدون تأخر و در واقع فاصلهء بين علت و معلول نيست به فاصلهء وجودى و زمانى تنها معلول تأخر رتبى از علت دارد و نه تأخّر زمانى و بدين ترتيب تقدم علت بر معلول تقدم به شرف و به رتبه است و نه نوعى ديگر از تقدم ملا صدرا اين تعريف را براى علت پذيرفته و گويد وجود معلول بر وجود علت متوقف است و لكن از وجود علت الزاما وجود معلول لازم نمىآيد نظر ملا صدرا در باب علت مختار است يعنى ذات حق كه با وجود اين كه علت تامه موجودات است لازم نيست كه خود به خود جهان وجود همراه ذات او موجود شده باشد چون فاعل مختار است . علت يا تامّ است و يا ناقص ، علت تام علتى است كه مستقل در اثر باشد و تمام شرايط عليّت در آن موجود باشد و آيا رفع موانع در جهت معلول شرط تماميّت علت است يا نه بحث است . علت ناقصه عبارت از علتى است كه جزو علت باشد و نه تمام علت و ازين‌رو از وجود آن به تنهايى وجود معلول لازم نيست مانند علل معده فرضا اگر انسانى بخواهد به مقصدى برود و برسد بايد گام بردارد تا به آن مقصد مورد نظر برسد اين گام‌ها علل معده‌اند كه بايد همه موجود

--> ( 1 ) اسفار ، ج 9 ، ص 113 و ج 1 ، ص 283 و رسائل ، ملا صدرا ، ص 93 . ( 2 ) رسائل ، ص 64 . ( 3 ) اسفار ، ج 2 ، سفر 1 ، صص 126 - 127 .