اجسام نيست و الا مشترك بين همهء انواع مىبود پس هر يك از انواع را امرى هست كه منشأ آثار اختصاصى آن نوع است . پاره‌اى از حكما مبادى آثار ويژه نوعيه را عرض و پاره‌اى جوهر دانسته‌اند و لكن چنان كه گفته شد ملا صدرا طبايع نوعيه را جوهر مىداند . و محصل و مقوم انواع جسميه و اين همان امرى است كه در حركت جوهريه مستند او است و اين همان طبايع ساريه است كه متجلى در جلوهء وجود سارى است كه در نبات به صورت نفس نباتى و در جماد به صورت نفس جمادى و در حيوان به صورت نفس حيوانى تجلى مىكند . « 1 » ملا صدرا با ترديد مىگويد شايد اختلاف آثار انواع مستند به صورت‌هاى نوعيه و شايد هم مستند به عقول مفارقه باشد زيرا بنابر فلسفهء او در مفارقات جهات گوناگون است و بعيد نيست كه اختلاف آثار گوناگون نوعى مستند به آن جهات باشد . فرض ديگر او اين است كه احتمال دارد كه جهات در مفارقات بىحدّ و حصر باشد تا بتواند آثار بىحدّ و حصر انواع را ايجاب كند . به طور قطع اين اظهار نظرها همه فرض است و بر اساس بنايى است بس سست لكن به هر حال در تاريخ علم بايد اين گونه انديشه‌ها در جايى قرار گيرد . ملا صدرا ريشه ارباب انواع را در طبايع نوعيه جست‌وجو كرده است و گويد : افلاطون و معلمان او سقراط و انباذقلس و فيثاغورس و آغاذاثيمون و هرس و غيره و حكيمان فارس و ملوك حكمت مشرقيه و ستون‌هاى فلسفهء خسروانى آن طور كه شهاب‌الدين روايت كند گفته‌اند براى هر نوعى از افلاك و كواكب و عنصريات و مواليد ربّى است در عالم قدس كه عقل مدبّر آن نوع است كه به انواع خود عنايت دارند و غاذى و رشد دهنده و توليد كننده در اجسام ناميه ارباب انواعند . و بالجمله آثار مختلف نوعى مستند به ارباب انواع است . ملا صدرا گويد بزرگان فلاسفهء يونان و ايران زمين بر آن بودند كه همهء آثار انواع گوناگون مستند به ارباب انواع است و همه اشراقات ، آثار معنوى ارباب انواع است و حتى گفته‌اند كه انجذاب روغن چراغ به وسيلهء آتش به تدبير كلى صاحب نوع طلسم نار است كه آن صاحب طلسم را فارسيان اردىبهشت نامند و فارسيان كه سخت به ارباب انواع پاىبند بوده‌اند و ديگر از فلاسفه كه سخت بدان پاىبند بوده‌اند هرمس و آغاذاثيمون‌اند ( هرس اهل مصر و آغاذاثيمون از حكماى بابل بوده است ) و حتى مدعى شهود ارباب انواع بودند در ارصادات روحانى خود . ملا صدرا به فلاسفه‌اى كه صورت‌هاى نوعيه را عرض مىدانند سخت حمله كرده است . ضمنا از بررسى افكار شهاب‌الدين بر مىآيد كه شهاب ارباب انواع را به جز صور نوعيه مىداند و در عين حال كه قايل به ارباب انواع است صور نوعيه را عرض مىداند . ملا صدرا مىگويد : لواحق ماده دو گونه است : لواحقى كه از نوع كمالات به حساب مىآيند و لواحقى كه از نوع كمالات نيست . لواحقى كه كمالات اجسامند صورت نوعى است كه منشأ آن‌ها طبيعتى است كه نفس تجدّد است و آن جوهريت انواع جسميه است و لواحق نوع دوم اعراض‌اند . « 2 »

--> ( 1 ) اسفار ، ج 2 ، سفر 2 ، صص 157 - 161 . ( 2 ) همان ، صص 163 - 171 .