سبيلا الى جوارك و جنابك « 1 » ، و مطالعة كتبك و كلماتك ، فتلطف بنا بمقتضى حكمتك « 2 » الكاملة ، و قدرتك « 3 » البالغة ، فاعطى « 4 » لنا نسخة « 5 » و جيزة من اسرار كتبه و كلماته الربانية فيها آثار عنايته الربانية ، ثم قال : وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ « 6 » ، فجعل بصر بصيرتنا حديدا بنور الهامه ، و ايدنا بقوة اكرامه ، و انعم علينا نعمة ظاهرة و باطنة ، فبعث منا نفوسا مكرمة هى نفوس الانبياء و اولياء عليهم السلام ، كل منها كِتابٌ مَرْقُومٌ يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ « 7 » ، مشتمل على خلاصة ما فى الملك و الملكوت ، و نقاوة ما فى عالم الجبروت ، و اصطفى من بين الادميين كلمة جامعة ، اوتيت جوامع الكلم ، و كلاما ناطقا فيه مجامع الحكم ، و بعث فى الاميين رسولا منهم يتلو عليهم اياته و يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة ، و ان كانوا من قبل نفى ضلال مبين . انسان - كلمهء انسان به طور مطلق و گاه با مضاف اليه در سخنان اهل ذوق آمده است ملا صدرا گويد انسان به مانند قرآن است ، او را بطنى است و ظهرى ، ظاهر آن در اين عالم است و باطن آن در عالم آخرت است . « 8 » انسان عين - ملا صدرا گويد عارفان كامل انسان را كه اشرف اجزاى عالم كبير است ، انسان عين خوانده‌اند و تشبيه به انسان عين كرده‌اند يعنى اين انسان كامل به مقام عين رسيده است كه چشم عالم است و يا در مرآت او كه عالم صغير است جهان كبير ديده مىشود يا خود حقايق جهان وجود را با چشم بصيرت ديده است و مىبيند و لذا بعضى انسان را از « آن است » به معنى ابصرت گرفته‌اند و آن مظهر همهء اسما و صفات و مجمع همه حقايق و آيات است . « 9 » انسان كامل - صدرا در مقام بيان حقيقت انسانيت گويد انسان عالم صغير است كه مشتمل بر سه مرتبت است كه مرتب اشرف و اعلاى آن نفس است و مرتبت ادنى و اخس آن بدن است و كليهء موجودات كه در عالم كبير متحقق‌اند در عالم صغير كه انسان باشد منطوى هستند « و فيك انطوى العالم الاكبر » و انسان هر گاه در مرتبت علم و عمل به كمال ممكن خود برسد و در طرف علم ، نفس او به مرتبتى رسد كه عقل مستفاد شود و به عقل فعال متصل گردد و در مرتبت عمل بعد از تخليه و تحليه و تجليه مراتب اسفار اربعهء الى اللَّه را در مقام سير و سلوك طى كرده باشد آن را انسان كامل و « خليفة اللَّه » بر روى زمين گويند كه « هو الذى يقبل و يهدى بنوره فى جميع تجلياته و يعبده بحسب جميع اسمائه . » ملا صدرا در مطاوى بيان تفسير آيه شريفهء « فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ ساجِدِينَ » « 10 » مقام انسان كامل را شرح داده و به روايت « ان اللَّه خلق آدم على صورته ، او على صورة الرحمن » استناد جسته است و گويد نخستين مرحلهء تعين انسان كامل تعيّن خاص او است در علم خدا و مرتبهء بعد ظهور او است در

--> ( 1 ) جناك ن ل . ( 2 ) حكمته ن م ل . ( 3 ) قدرته ن م ل . ( 4 ) فاعط : المطبوعة . ( 5 ) مختصرة وجيزه ن م ل . ( 6 ) ذاريات / 21 . ( 7 ) مطففين / 21 . ( 8 ) تفسير ملا صدرا ، ج 1 ، ص 113 . ( 9 ) ايقاظ النائمين ، ص 51 . ( 10 ) تفسير ، ج 6 ، صص 47 - 48 .