غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 226 . نسخ قرآن به سنت نسخ حكمى قرآنى به وسيله سنّت معصومين عليهم السّلام نسخ قرآن به سنت ، به اين معنا است كه حكمى از قرآن كريم به وسيله سنتى از معصومين عليهم السّلام نسخ مىگردد . در جواز نسخ قرآن به سنت متواتر و قطعى اختلاف است و كسانى كه آن را ممكن دانسته‌اند ، مىگويند چنين نسخى صورت نگرفته ، اگرچه محال نيست . همچنين در جواز نسخ قرآن كريم به سنت و خبر واحد اختلاف وجود دارد و اكثريت قريب به اتفاق علماى اسلام آن را جايز نمىدانند ، و كسانى كه آن را جايز مىدانند ، به وقوع آن در نسخ بخشى از آيه وصيت كه شامل وصيت براى والدين و اقرباء نيز مىشود به حديث نقل شده از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مبنى بر « الا لا وصية لوارث » استدلال نموده‌اند . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 247 . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 2 ، ص 78 . همان ، ج 1 ، ص 124 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 227 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص ( 192 - 191 ) . نسخ قرآن به سنت متواتر نسخ حكمى قرآن به وسيله سنّت ثابت شده به تواتر نسخ قرآن به سنت متواتر ، مقابل نسخ قرآن به خبر واحد بوده و عبارت است از نسخ حكمى از احكام قرآن ، به وسيله سنتى متواتر از معصومين عليهم السّلام . بيشتر علماى اسلام ، نسخ قرآن به سنت متواتر را جايز مىدانند ، زيرا هر دو دليل را الهام گرفته از وحى مىشمرند ، اما علماى شيعه معتقدند كه اين امر واقع نشده است ، هرچند وقوع آن محال نيست . علماى اهل سنت نيز در وقوع آن اختلاف دارند و مواردى را براى وقوع آن برشمرده‌اند ؛ براى مثال ، مىگويند : آيه « جلد » ، با فعل رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در قضيه « ماعز » كه به رجم او دستور دادند ، نسخ شده است . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 182 . فخر رازى ، محمد بن عمر ، المحصول فى علم اصول الفقه ، ج 3 ، ص 347 . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 172 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 971 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 192 . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 126 . ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 2 ، ص 98 . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد الله ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 325 . نسخ قرآن به سنت مشهور نسخ حكمى قرآنى به وسيله خبر مشهور نسخ قرآن به سنت مشهور ، مقابل نسخ قرآن به خبر واحد بوده و عبارت است از نسخ حكمى از احكام قرآن به وسيله خبر واحد مستفيض يا مشهور . بيشتر علماى اهل سنت ، نسخ قرآن به سنت مشهور را جايز و آن را در حكم سنت متواتر مىدانند ؛ بر خلاف اماميه كه آن را جايز نمىدانند . در كتاب « اصول الفقه » آمده است : « هذا و قال الشافعى و قال جمهور الفقهاء : ان القرآن ينسخ بالقرآن و بالسنة و لكن يشترط أن تكون متواترة او مستفيضة » . « 1 » زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 971 . نسخ قرآن به قرآن نسخ حكمى قرآنى به وسيله آيه ديگر نسخ قرآن به قرآن ، به معناى نسخ آيه‌اى از قرآن با آيه ديگرى از قرآن است ؛ براى مثال ، حكم وجوب صدقه براى نجوا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه به وسيله آيه شريفه : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ؛ « 1 * » « تشريع گرديده بود ؛ با آيه شريفه : أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ . . . « 2 » نسخ گرديد . نكته : جواز نسخ قرآن به قرآن ، مورد اتفاق علماى شيعه و اهل سنت است و تنها « ابو مسلم اصفهانى » با استدلال به آيه شريفه : لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ « 3 » به امتناع معتقد شده است . اصولىها در نقد نظر وى گفته‌اند : وجود نسخ نشان‌دهنده راهيابى باطل به قرآن نيست ، و بهترين دليل براى جواز نسخ قرآن به قرآن ، وقوع آن در قرآن است . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 247 . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد الله ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، جزء 1 ، ص 316 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص ( 965 - 964 ) . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت

--> ( 1 ) . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 183 . ( 1 * ) . مجادلة ( 58 ) ، آيه 12 . ( 2 ) . مجادلة ( 58 ) ، آيه 13 . ( 3 ) . فصلت ( 41 ) ، آيه 42 .