مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 151 . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 317 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 498 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 89 . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص ( 885 - 884 ) . مفهوم مساوات ثبوت حكم منطوق براى مفهوم موافق به دليل اتحاد علّت حكم در هر دو مفهوم مساوات ، از اقسام مفهوم موافق بوده و در جايى است كه مفهوم موافقت ، از منطوق يك كلام به سبب اتحاد علت حكم ثابت بر موضوع آنها ، به دست آيد ؛ يعنى وقتى يقين وجود دارد كه علت حكم ثابت بر موضوع در جمله منطوق ، همان علت حكم ثابت بر موضوع در مفهوم موافق است ، حكم منطوق به مفهوم سرايت داده مىشود ، و به مفهوم موافقى كه از اين راه به دست مىآيد ، مفهوم موافق مساوات مىگويند ؛ به خلاف جايى كه مفهوم موافق به سبب اولويت نه اتحاد در مناط حكم به دست مىآيد . مثل اينكه گفته شود : « لا تشرب الخمر لانه مسكر » كه در آن علت حرمت شرب خمر ، اسكار آن دانسته شده است ؛ حال اگر نسبت به مسكر بودن چيز ديگرى ، مثل فقاع ، علم به دست آيد ، از راه مفهوم موافق مساوات ، حكم حرمت شرب به آن نيز تسرى داده مىشود . « 1 » نكته : در جايى كه علت منصوص باشد مفهوم مساوات حجت است ، اما آنجا كه علت حكم مستنبط باشد ، در حكم قياس اصولى است و نزد علماى شيعه حجيت ندارد . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 295 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 556 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 151 . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ج 1 ، ص 499 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 98 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 171 . مفهوم مقدار ر . ك : مفهوم عدد مفهوم مكان بحث از انتفاى حكم مقيّد به مكان معين در غير آن مكان مفهوم مكان ، از اقسام مفهوم مخالف و به معناى نفى طبيعى حكم از موضوع ، در خارج از مكان معين شده است ، در صورتى كه در منطوق كلام ، آن حكم براى همان موضوع و در مكان معين شده ، اثبات شده باشد ، براى مثال ، اگر كسى به وكيل خود بگويد : « بعه فى مكان كذا » ؛ اين كالا را در فلان شهر يا كشور به فروش » و او تخلف كرده و آن را در مكان ديگرى بفروشد ، عقد صحيح نيست . در كتاب « الفصول فى الاصول » آمده است : « مفهوم الزمان و المكان و هو نفى الحكم عما وقع خارجا عنهما » . « 1 * » به اين ترتيب ، مفهوم مكان در جايى است كه حكم ، بر مكان معلق شده باشد ، مانند : « تصدق فى المسجد » كه اگر مفهوم مخالف داشته باشد ، به معناى عدم وجوب تصدق در غير مسجد است . در مورد حجيت مفهوم مكان ديدگاه‌ها مختلف است ؛ برخى همانند « شافعى » و صاحب « البرهان » آن را حجت مىدانند ، ولى علماى شيعه ، حجيت آن را نپذيرفته‌اند . در كتاب « تمهيد القواعد » آمده است : « مفهوم الزمان و المكان حجة عند جماعة و مردود عند المحققين » . « 2 » ميرزاى قمى ، ابو القاسم بن محمد حسن ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 192 . اسنوى ، عبد الرحيم بن حسن ، التمهيد فى تخريج الفروع على الاصول ، ص 259 . مفهوم موافق سرايت حكم منطوق به موضوع غير مذكور مفهوم موافق ، مقابل مفهوم مخالف بوده و عبارت است از مدلول التزامى منطوق كلام كه باعث سرايت حكم منطوق به موضوع ديگرى مىگردد كه در كلام آورده نشده است . به چنين مفهومى از آن جهت مفهوم موافق گفته مىشود كه حكم مستفاد از مفهوم به لحاظ نفى و اثبات هم سنخ با حكم منطوق است ؛ براى مثال ، از آيه فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ « 1 - » استفاده مىشود كه اگر « اف گفتن به پدر و مادر » حرام است ، به طريق اولى ضرب و جرح آنها نيز حرام است . از مفهوم موافق به « لحن الخطاب » و « فحوى الخطاب » نيز تعبير شده است . مفهوم موافق بر دو قسم است : 1 . مفهوم مستفاد به واسطه اولويت ( مفهوم اولويت ) ؛ 2 . مفهوم مستفاد به واسطه علم به اتحاد علت حكم در دو موضوع ( مفهوم مساوات ) . نكته : برخى از اصولىها معتقدند مفهوم موافق مدلول التزامى دليل مطابقى نيست بلكه مدلول التزامى مدلول دليل مطابقى است ، زيرا ملازمه در حقيقت ميان ثبوت حكم بر موضوع مذكور و ثبوت آن بر موضوع غير مذكور در كلام است و اين ربطى به دلالت دليل ندارد ؛ به خلاف مفهوم مخالف . « 2 * » نيز ر . ك : مفهوم اولويت ؛ مفهوم مساوات .

--> ( 1 ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 888 . ( 1 * ) . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 157 . ( 2 ) . شهيد ثانى ، زين الدين بن على ، تمهيد القواعد ، ص 116 . ( 1 - ) . إسراء ( 17 ) ، آيه 23 . ( 2 * ) . حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص ( 887 - 886 ) .