مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

755

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 52 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ص ( 17 - 16 ) . معناى استقلالى تركيبى معناى مركب قابل تصوّر ، بدون نياز به ضميمه معناى استقلالى تركيبى ، مقابل معناى استقلالى افرادى بوده و عبارت است از معناى مستقلى كه در ضمن كلام مركبى بيان مىشود و در تحقق خود به نسبت تركيبى نياز دارد ، همانند افعال كه حقيقت آنها چيزى بين اسم و حرف است ، زيرا از ماده و هيئت متشكل بوده و ماده ، معناى اسمى و هيئت ، معناى حرفى است و به سبب معناى اسمى آنها معنايشان در ذهن مخاطب خطور مىكند و به خاطر هيئت كه معناى حرفى است نيازمند ضميمه شدن نسبت تركيبى به آنها است . نيز ر . ك : معناى استقلالى افرادى . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص ( 53 - 51 ) . معناى استقلالى جوهرى ر . ك : معناى استقلالى معناى اسما ر . ك : معانى اسما معناى اسمى معناى داراى استقلال ذاتى معناى اسمى ، مقابل معناى حرفى بوده و عبارت است از هر معنايى كه براى افاده معنا استقلال ذاتى داشته و براى اين منظور ، تابع معناى ديگرى نيست ، مانند : معناى ابتدائيت كه از كلمه « الابتداء » به دست مىآيد ؛ به خلاف ابتدائيتى كه مدلول حرف « من » است و تا معناى ديگرى به آن ضميمه نشود فهميده نمىشود ؛ براى مثال ؛ اگر گفته شود : « سرت من البصرة » ، « من » به كمك مفهوم « سير » و « بصره » نشان مىدهد كه آغاز سير از بصره بوده است . نكته اول : معناى اسمى به هر معناى مستقلى اطلاق مىشود و شامل معناى اسم و فعل مقابل جمله فعلى ، هر دو ، مىشود ؛ به خلاف مدلول حروف و هيئت‌ها كه معناى حرفىاند . نكته دوم : تفاوت معناى اسمى و حرفى ، همان استقلال در معناى اسمى و تبعيت در معناى حرفى است . نيز ر . ك : معناى حرفى . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص ( 67 - 65 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 219 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 1 ، ص 349 . آذرى قمى ، احمد ، تحقيق الاصول المفيدة فى اصول الفقه ، ص ( 110 - 109 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 26 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 33 . معناى اضافى ر . ك : معناى نسبى معناى اعم ر . ك : معانى اعم معناى افرادى استقلالى ر . ك : معناى استقلالى افرادى معناى افعال ر . ك : معانى افعال معناى الفاظ ر . ك : معانى الفاظ معناى امر ر . ك : معانى امر معناى انبايى ر . ك : معناى حكايى معناى ايجادى معناى ايجاد شده به سبب استعمال لفظ معناى ايجادى ، مقابل معناى اخطارى بوده و عبارت است از معنايى كه با قطع‌نظر از استعمال ، داراى واقعيتى ( تقرر و ثبوت ) در خارج و يا در ذهن و عالم مفهوم نيست ، بلكه استعمال لفظ در معنا ، سبب ايجاد معنا در ذهن مخاطب مىگردد نه خطور آن ؛ يعنى استعمال به مثابه يك علت ايجادكننده است كه معنا را ايجاد مىكند ، مانند : معانى حروف كه قبل از استعمال ، هيچ‌گونه ثبوت و واقعيتى در خارج و در ذهن ندارد و به محض استعمال ، ايجاد مىگردد . نكته اول : مرحوم « محقق نايينى » معانى حرفى را معانى ايجادى ، و معانى اسمى را معانى اخطارى مىداند . نكته دوم : « شهيد صدر » ايجادى بودن معناى حرفى را به‌گونه‌اى متفاوت از مرحوم « نايينى » تفسير مىكند . به نظر « شهيد صدر » ايجادى بودن معانى حرفى به معناى ايجاد مصداق ربط و حقيقت ربط در ذهن است ؛ يعنى معانى حرفى از يك نظر ، مفهوم ربط و از نظر ديگر ، مصداق ربط است ؛ اما مرحوم « نايينى » ايجادى بودن معناى حرفى را به معناى ايجاد ربط مفهومى ميان اجزاى كلام مىداند . « 1 » نيز ر . ك : معناى اخطارى .

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 68 .