مخالفت اعتقادى ر . ك : مخالفت التزامى مخالفت التزامى عدم التزام قلبى و اعتقادى به تكليف مخالفت التزامى ، از اقسام مخالفت احكام و مقابل مخالفت عملى بوده و عبارت است از عدم التزام قلبى و اعتقادى به تكليف شارع . مشهور در ميان علما اين است كه دليلى بر لزوم موافقت التزاميه نيست ، زيرا حاكم در باب اطاعت و عصيان ، عقل است و عقل ملاك و ميزان ثواب و عقاب در احكام را فقط موافقت و مخالفت عملى با اوامر و نواهى شارع مىداند . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 308 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 116 - 115 ) . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 78 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص ( 261 - 260 ) . مخالفت اهل رأى ر . ك : مخالفت عامه مخالفت اهل قياس ر . ك : مخالفت عامه مخالفت تدريجى مخالفت با امر مولا به تدريج و به مرور زمان مخالفت تدريجى ، مقابل مخالفت دفعى ، مخالفتى است كه به تدريج و به مرور زمان از سوى مكلف نسبت به امر مولا ، انجام مىگيرد و در موارد زير تصور دارد : 1 . در شبهه محصوره كه اطراف آن دفعى الحصول است ، اما مخالفت به مرور زمان صورت مىپذيرد ، مانند اينكه دو ظرف وجود دارد و علم اجمالى به شراب بودن يكى و آب بودن ديگرى ، است و مكلف يكى از آن دو را امروز و ظرف ديگر را روز بعد مىنوشد ؛ 2 . در جايى كه اطراف شبهه تدريجى الحصول است ؛ 3 . در جايى كه شبهه ، غير محصوره است ، ولى مكلف به مرور زمان همه افراد شبهه را مرتكب مىشود ؛ 4 . در جايى كه دوران بين محذورين است و شخص به تخيير استمرارى معتقد باشد . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 96 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 159 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 406 . مخالفت دفعى مخالفت با امر مولا به يك‌باره مخالفت دفعى ، مقابل مخالفت تدريجى بوده و عبارت است از مخالفت يك‌باره مكلف با امر مولا . مخالفت دفعى ، در شبهات محصوره تحقق مىپذيرد و اگر مكلف در يك زمان خاص و معين تمامى افراد شبهه محصوره را مرتكب شود مخالفت قطعى دفعى كرده است ، مانند اينكه شخص علم اجمالى دارد كه يكى از دو ليوان موجود نزد او شراب و ديگرى آب است و هر دو را باهم بنوشد . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 96 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 159 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 406 . مخالفت عامه مخالفت يكى از اخبار متعارض با آراى اهل سنت يا روايات منقول از آنها مخالفت عامه ، از مرجحات سندى است كه جهت صدور را تقويت مىكند و به معناى مخالفت يكى از دو يا چند حديث متعارض با اخبار منقول از عامه يا آراى علماى عامه بوده و سبب ترجيح خبر مخالف عامه ، يا فتواى مخالف آنها مىشود ؛ براى مثال ، اهل سنت ، قرائت سور عزائم ( سوره‌هاى داراى سجده واجب ) را در نماز جايز مىدانند . اما در متون روايى شيعه دو روايت است كه يكى قرائت سور عزائم را در نماز جايز مىداند و ديگرى جايز نمىداند . در مقام ترجيح ، حديث دوم را ، چون مخالف نظريه عامه است ، راجح و مقدم دانسته‌اند . علت ترجيح خبر مخالف عامه هنگام تعارض اخبار اين است كه در خبر موافق عامه ، احتمال تقيه وجود دارد ، درحالىكه در حديث مخالف عامه چنين احتمالى وجود ندارد . همچنين ، روايتى از امام صادق عليه السّلام در اين باره وجود دارد كه از راوى سؤال مىكند آيا مىدانى چرا امر كردم به خلاف قول عامه عمل كنيد ؟ عرض كرد : خير ، فرمود : چون دشمنان و مخالفان حضرت على عليه السّلام از خود آن حضرت نظر ايشان را مىپرسيدند و پس از آگاهى از نظر ايشان ، به عمد به خلاف آن فتوا داده و عمل مىكردند . نيز ر . ك : معيار مخالفت عامه . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص ( 808 - 804 ) . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 450 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 594 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 186 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 229 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 444 .