مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
683
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
2 . مبغوضيت شديد مولا ، كه سبب اراده اكيد وى بر ترك آن توسط مكلف مىشود . بنابراين ، هنگامى كه مولا چيزى را تصور مىكند و پس از بررسى ، تصديق مىنمايد كه در آن مفسده ملزمه مفسدهاى كه پرهيز از آن الزامى است وجود دارد ، از آن بيزارى و تنفر پيدا مىكند و بر ترك آن از سوى مكلف اراده اكيد نموده و حكم حرمت را براى آن جعل مىنمايد . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 163 . مبادى خاص اصول فقه ر . ك : مبادى خصوصى اصول فقه مبادى خصوصى اصول فقه مقدمات فهم مباحث خاصى از علم اصول فقه مبادى خصوصى اصول فقه ، مقابل مبادى عمومى اصول فقه بوده ، و به معناى امورى است كه فهم مباحث خاصى از علم اصول فقه ، بر دانستن آنها متوقف است ، نه آنكه درك همه بحثهاى اصولى به دانستن آنها بستگى داشته باشد ؛ براى مثال ، تقسيم وجود به واجب الوجود و ممكن الوجود ، و تقسيم ممكن الوجود به جوهر و عرض و وجود رابطى ( نسب و اضافات ) و درك اين مفاهيم در تبيين موضوع له معناى اسمى و حرفى تأثيرگذار است ، يا بحث از ظهور صيغه امر در وجوب يا استحباب ، در مبحث حجيت ظواهر ، كاربرد دارد . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 7 . مبادى ذاتى مبادى اشتقاق از سنخ ذاتيات مشتق مبادى ذاتى ، مقابل مبادى عرضى و از اقسام مبادى مشتقات بوده و به معناى مباديى است كه از ذاتيات شىء ( اجزاء و ماهيت ) مىباشد ، مانند : ناطق كه نطق ، مبدأ ذاتى براى انسان است ، يا مانند محرق كه احراق ، مبدأ ذاتى براى آتش مىباشد . اصولىها معتقدند مشتقى كه مبدأ آن ، ذاتى براى ذات متلبس باشد ، از محل بحث خارج است ، زيرا انقضاى تلبس در آن ، معنا ندارد ( چون هيچ ماهيتى را نمىتوان از اجزاى آن جدا نمود ، مگر آنكه آن ماهيت از بين برود ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص ( 156 - 155 ) . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 120 - 119 ) . مبادى شأنى مبادى اشتقاق فعليت نيافته و داراى شأنيت تأثير مبادى شأنى ، از اقسام مبادى مشتقات بوده و در جايى است كه مبدأ مشتق ، به صورت شأنيت و قوه مىباشد ، مانند : « مثمر » ؛ به اين بيان كه يك درخت در صورتى مثمر ميوهدهنده ) مىباشد كه شأنيت و استعداد آن را داشته باشد ، هرچند كه بالفعل و در زمان حاضر ميوهاى نداشته باشد ؛ بنابراين ، نسبت به درختى كه در زمستان هيچگونه برگ و ميوهاى ندارد ، به اعتبار اينكه در بهار و تابستان ميوه خواهد داد و استعداد آن را دارد ، صدق مثمر صحيح است و تا زمانى كه اين استعداد وجود دارد تلبس آن به اين مبدأ فعلى است ، مگر آنكه درخت خشك يا بريده شود . در كتاب « انوار الاصول » آمده است : « . . . سادسها : التلبس على نحو الشأنية نحو « القاتل » فى قولنا : السم القاتل ، فان القتل لم يصدر منه فعلا بل انما يكون فيه شأن القتل . . . » . « 1 » آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 62 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 61 . مبادى صناعى مبادى اشتقاق از نوع حرفه و صنعت مبادى صناعى ، از اقسام مبادى مشتقات بوده و در جايى است كه مبدأ مشتق از نوع صناعت مىباشد ، مانند : نجارى و نساجى ؛ يعنى ذات متلبس به صنعت نجارى و نساجى ، كه عنوان نجار و نساج به آن صدق مىنمايد . در مبادى صناعى تا وقتى كه شخص مشغول به اين صناعت خاص است ، تلبس به مبدأ حقيقتا صادق است و در صورت ترك آن حرفه و اعراض از آن ، تلبس نيز زايل مىگردد . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 166 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 62 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 60 . محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص ( 128 - 126 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 1 ، ص ( 276 - 274 ) . ذهنى تهرانى ، محمد جواد ، تحرير الفصول ، ج 1 ، ص ( 316 - 314 ) . مبادى طلب مقدمات تحقق طلب در نفس طلبكننده مبادى طلب ، به معناى مقدماتى است كه در نفس طلبكننده قبل از تحقق طلب او در خارج ايجاد مىگردد . اين مقدمات از مرحله تصور مطلوب شروع مىشود . نخست انسان چيزى را تصور كرده ، سپس بررسى مىنمايد كه آيا فايده و مصلحتى دارد يا خير ، پس از تصديق به فايده ، نسبت به آن تمايل پيدا مىكند و به دنبال آن ، هيجانى در نفس او پيدا شده كه تصميم مىگيرد شرايط آن را ايجاد و موانع آن
--> ( 1 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 166 .