قيد موضوع قيد محدودكننده شمول موضوع حكم قيد موضوع ، كه مقابل قيد حكم مىباشد ، قيدى است كه دايره شمول موضوع حكم را محدود مىنمايد ، مانند : « اعتق رقبة مؤمنة » ، كه قيد « مؤمنة » ، شمول موضوع حكم ( رقبه ) را محدود نموده و تنها آزاد كردن بندگان مؤمن را واجب مىكند ؛ يعنى حكم وجوب عتق ، شامل « رقبه غير مؤمنه » نمىگردد . اعتمادى ، مصطفى ، موضح القوانين ، ج 1 ، ص 478 . قيد واجب قيد متعلق به واجب « مأمور به » قيد واجب ، مقابل قيد وجوب بوده و منظور از آن ، تعلق قيد به خود واجب ( فعل خارجى ) است ، مانند : طهارت كه قيد نماز واجب است ( صل مع الطهارة ) ؛ به بيان ديگر ، قيد واجب قيدى است كه ايجاد واجب در خارج به وجود آن بستگى دارد . در كتاب « اجود التقريرات » آمده است : « فان قيد الواجب انما يكون قيدا للمادة فى نفسها » . « 1 » نكته : تحصيل قيد واجب ، لازم است ؛ به خلاف قيد وجوب كه تحصيل آن لازم نيست . نيز ر . ك : قيد ماده . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 175 و 214 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 133 - 132 ) . قيد وجوب قيد متعلق به وجوب تكليف قيد وجوب ، مقابل قيد واجب بوده و به قيدى گفته مىشود كه وجوب تكليف ، به وجود آن متوقف است ، مانند : استطاعت كه قيد وجوب حج است و با نبودن آن ، وجوب حج هم نيست . نكته : تحصيل قيد وجوب ، لازم نمىباشد ؛ يعنى ضرورت ندارد شخص به دنبال استطاعت برود و بكوشد تا وجوب حج بر او محقق گردد ؛ بر خلاف قيد واجب كه تحصيل آن لازم است . هرگاه شك به وجود آيد كه آيا قيدى مربوط به وجوب است تا لازم التحصيل نباشد يا مربوط به واجب است تا لازم التحصيل باشد مرجع ، اصول عملى است ؛ يعنى با رجوع به اصل برائت يا استصحاب عدم ثبوت تكليف ، حكم به عدم تكليف مىشود . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 384 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 214 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) . قيد وجودى قيد داراى مفهوم وجودى قيد وجودى ، عبارت است از يك امر وجودى كه غالبا دامنه شمول مقيّد را محدود مىنمايد ، مانند قيد « عادل » در جمله « اكرم العالم العادل » . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 442 . قيد هيئت قيد مربوط به هيئت امر يا نهى قيد هيئت ، مقابل قيد ماده بوده و به قيدى گفته مىشود كه مربوط به هيئت ( نفس تكليف ، مثل وجوب و حرمت ) مىباشد . توضيح : قيدهايى كه در لسان دليل اخذ شده است ، بعضى مربوط به هيئت و بعضى مربوط به ماده مىباشد . قيدى كه نفس تكليف ( وجوب يا حرمت ) را مقيد مىكند ، قيود هيئت نام دارد ، براى مثال ، مولا مىگويد : « إن جاءك زيد فاكرمه » ، كه در اين مثال ، آمدن زيد در وجوب اكرام تأثير دارد ، و يا مىگويد : « اذا استطعت فحجّ » ، كه قيد استطاعت در وجوب حج دخالت دارد . اگر قيد به ماده تعلق گيرد ، تحصيل آن واجب است ، مانند : طهارت نسبت به نماز ، و در صورتى كه قيد متوجه هيئت گردد ، به دست آوردن آن واجب نيست ، مانند : استطاعت براى حج ، كه مكلف هيچ‌گونه تكليفى براى كسب استطاعت ندارد . نيز ر . ك : قيد ماده . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 214 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص ( 267 - 266 ) . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 87 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 384 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 133 - 132 ) . قيود ر . ك : قيد قيود احترازى ر . ك : قيد احترازى

--> ( 1 ) . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 415 .