قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 61 . خمينى ، روح الله ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 45 . زنجانى ، ميرزا باقر ، تحرير الاصول ، ص 9 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 19 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 260 . قواعد فقهى محض ر . ك : قواعد فقهى قواعد كلى فقهى ر . ك : قواعد فقهى [ قول ] قول به عدم فصل ر . ك : خرق اجماع مركب قول به موجب علت ر . ك : موجب علت قول تابعى رأى اجتهادى منقول از هريك از تابعين « قول تابعى » به مجموع آراى اجتهادى و فتاواى فقهى نقل شده از يك نفر از تابعين گفته مىشود ؛ به بيان ديگر ، فتوا ، حكم ، عمل و رأيى را كه يكى از تابعان در مسأله‌اى كه نص و اجماعى درباره آن وجود ندارد ابراز كرده و نقل شده است ، « قول تابعى » مىگويند . بر خلاف قول صحابى كه برخى با شرايطى آن را حجت دانسته‌اند كسى به حجيت قول تابعى اعتقاد ندارد . نكته : تابعى به كسى گفته مىشود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را درك نكرده ، ولى يكى از اصحاب آن حضرت را درك كرده است . شمس الائمه سرخسى ، محمد بن احمد ، اصول السرخسى ، ج 2 ، ص ( 111 - 110 ) . غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 1 ، ص 131 . قول صحابى ر . ك : مذهب صحابى قول لغوى نظر كارشناسى لغت‌دانان درباره معانى الفاظ يكى از راه‌هاى تشخيص ظهور يك لفظ در معنا دلالت تصورى قول لغوى است ، كه به معناى نظر كارشناسى لغت‌دانان درباره معانى الفاظ است . مشهور اصوليون ، قول لغوى را از باب ظن خاص ، حجت مىدانند ؛ يعنى اگر از قول لغوى و مراجعه به كتاب لغت براى انسان ظن پيدا شود كه مثلا كلمه « صعيد » به معناى « مطلق وجه الارض » است كه معمولا چنين ظنى حاصل مىشود اين ظن ، در زمره ظنونى است كه دليل خاص بر اعتبار آن وجود دارد . قول لغوى بيان‌گر موارد استعمال معانى الفاظ است ، اگرچه بعضى از صاحب‌نظران گفته‌اند : وظيفه لغوى ، شناسايى استعمال حقيقى از مجازى و فرق‌گذارى ميان آنها است ، اما ديگران آن را نپذيرفته‌اند . نيز ر . ك : حجيت قول لغوى . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 131 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 224 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 385 . ملكى ، حبيب الله ، تلخيص الاصول ، ص 165 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 178 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 183 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 128 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 191 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 131 . قول معصوم عليه السّلام ر . ك : سنت قولى قول نبى صلّى اللّه عليه و آله سخنان صادرشده از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مقام تشريع احكام قول نبى صلّى اللّه عليه و آله ، مقابل فعل نبى صلّى اللّه عليه و آله بوده و عبارت است از سخنان مبارك نبى مكرم اسلام در مقام تشريع احكام ، در صورتى كه آن سخنان ، قرآن نباشد ، مانند اين سخن حضرت : « صوموا لرؤيته و افطروا لرؤيته » در آغاز ماه رمضان ، با ديدن ماه ، روزه بگيريد و در پايان آن با ديدن ماه افطار كنيد » « 1 » و يا مانند : « من نام عن الصلاة او نسيها فليصلها اذا ذكرها » « كسى كه به سبب خوابيدن نماز را نخواند يا آن را فراموش كرد ، هرگاه آن را به ياد آورد به‌جا آورد » . « 2 » قول نبى صلّى اللّه عليه و آله به اجماع مسلمين بر همگان حجت است ، زيرا او معصوم است و جز به حق سخن نمىگويد و آيه وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى « 3 » در حق آن حضرت نازل شده است . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 68 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 25 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 63 . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 97 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 35 . قوه اجتهاد ر . ك : ملكه اجتهاد

--> ( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 185 . ( 2 ) . همان ، ج 5 ، ص 348 . ( 3 ) . نجم ( 53 ) ، آيه 3 .