مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
573
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
شدن معنايى براى يك لفظ كه غير از معناى لغوى آن است ، و يا رسم شدن پرداخت بخشى از مهريه هنگام عقد ، و يا هديه دادن لباس و زيورآلات به خانمها در دوران نامزدى . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 421 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 220 و 222 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 369 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 98 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 830 . موسى ، كامل ، المدخل الى التشريع الاسلامى ، ص 219 . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 85 . خلاف ، عبد الوهاب ، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى ، ص 89 . عرف عام شيوه مستمر ميان عموم مردم عرف عام ، به معناى روش شايع و مستمر گفتارى يا كردارى در بين عموم يا بيشتر مردم است ؛ بنابراين ، عرف عام به صنف خاص و مكان خاصى تعلق ندارد بلكه بيشتر مردم ، با وجود تفاوت در سطوح زندگى ، در آن شريكاند ، مثل : رجوع جاهل به متخصص و عالم . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 420 . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 829 . نمله ، عبد الكريم بن على بن محمد ، المهذب فى علم اصول الفقه المقارن ، ج 3 ، ص 1020 . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ص 256 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 248 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 221 و 205 . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 84 . منصورى ، خليل رضا ، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط ، ص 55 . سويدى ، محمد امين ، تسهيل الحصول على قواعد الاصول ، ص 246 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 39 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 395 . عرف عملى شيوه مستمر كردارى ميان مردم يا گروه خاص عرف عملى ، به معناى روش و شيوه عملى مستمر است كه در ميان تمام يا بيشتر افراد جامعه يا گروه خاصى مرسوم مىباشد ، مثل شيوع بيع معاطاتى ( بيع بدون صيغه ) و يا رفتن به حمام عمومى بدون تعيين مدت خاص . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 2 ، ص 828 . جعفرى لنگرودى ، محمد جعفر ، مقدمه عمومى علم حقوق ، ص 52 . نمله ، عبد الكريم بن على بن محمد ، المهذب فى علم اصول الفقه المقارن ، ج 3 ، ص 1021 . بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 84 . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 252 و 257 . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 97 . خلاف ، عبد الوهاب ، علم اصول الفقه و خلاصة التشريع الاسلامى ، ص 89 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 396 . منصورى ، خليل رضا ، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط ، ص 53 و 56 . ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 244 و 248 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص ( 221 - 220 ) . طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 421 . عرف غالب شيوه مستمر ميان بيشتر مردم عرف غالب ، به روش شايع و مستمر بيشتر ساكنان يك ناحيه يا كشور خاص مىگويند ؛ به بيان ديگر ، اگر گفتار يا كردارى ، روش غالب مردم يك ناحيه يا كشورى خاص باشد و فقط در موارد نادر ، بعضى از افراد به آن عمل نكنند ، به آن عرف غالب گفته مىشود . نيز ر . ك : عرف مطرد . منصورى ، خليل رضا ، نظرية العرف و دورها فى عملية الاستنباط ، ص 57 و 155 . جناتى ، محمد ابراهيم ، منابع اجتهاد ( از ديدگاه مذاهب اسلامى ) ، ص 393 . عرف غير مسامح موارد غير قابل تسامح از نظر عرف عرف غير مسامح ، مقابل عرف مسامح بوده و به عرفى گفته مىشود كه با نظر دقيق به مسائل نگاه كرده و مسائل كوچك از ديد او پنهان نمىماند ، هرچند كه دقتهاى عقلى را نيز به كار نمىگيرد . توضيح : عرف به مسائل دوگونه نظر دارد : 1 . نظر مسامحى ؛ 2 . نظر غير مسامحى و دقيق . در نظر مسامحى ، بناى عرف بر مسامحه ، نديدن و به حساب نياوردن مسائل كوچك و كماهميت است و خود نيز به اين مسامحه توجه دارد ؛ براى مثال ، در يك خروار گندم مقدارى ناخالصى ( خاك و كاه ) وجود دارد ، ولى عرف مىگويد : اين ، يك خروار گندم است ؛ اما در وزن كردن طلا و زعفران ، عرف نظر دقيق و غير مسامحى دارد ، هرچند دقتهاى عقلى ندارد . ملاك تشخيص مفاهيم و تطبيق آنها بر مصاديق ، عرف غير مسامح است كه نظرى دقيق دارد ، و اين عرف است كه در مقابل عقل قرار مىگيرد ؛ براى مثال ، جهت تشخيص اينكه قطره خونى كه بر روى لباسى افتاده ، بعد از تطهير نيز به آن خون اطلاق مىشود يا نه ، عرف دقيق و غير مسامح مىگويد : اين ، رنگ خون است و خونى در لباس وجود ندارد و به همين سبب ، حكم مىكند كه نماز خواندن در آن لباس صحيح است ؛ اما عقل مىگويد : وجود رنگ خون ، نشانه بودن خون است ،