مركز اطلاعات و مدارك اسلامى

396

فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )

سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص ( 129 - 128 ) . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 323 و 471 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 23 - 22 ) . محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 270 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 399 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 157 . حجيت امارات ظنى ر . ك : حجيت امارات حجيت برائت شرعى صحّت استناد به برائت مستفاد از حكم شرعى نسبت به تكليف مشكوك حجيت برائت شرعى ، به معناى صحت تمسك به حكم شارع در برائت ذمه مكلف ، نسبت به تكليف مشكوك و عمل به آن ( انجام مشكوك الحرمة و ترك مشكوك الوجوب ) است كه لازمه آن ، معذّريت در صورت وجود تكليف در واقع است . نيز ر . ك : ادله برائت شرعى . عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 16 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 322 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 5 ، ص 31 . حجيت برائت عقلى صحّت استناد به برائت مستفاد از حكم عقل نسبت به تكليف مشكوك حجيت برائت عقلى ، به معناى صحت تمسك به برائت عقلى و عمل برطبق آن است . دليل اصلى بر حجيت برائت عقلى ، قاعده « قبح عقاب بلابيان » است كه مؤاخذه كسى را كه حكم شرعى به او نرسيده ، برمىدارد و اين حكم عقل ، سبب ايمنى از عقاب و ترخيص در ارتكاب مىگردد . نكته : تمسك به برائت عقلى در جايى صحيح است كه مكلف بعد از جست‌وجو ، از دسترسى به دليل نااميد گشته و ترديد او نسبت به تكليف بر طرف نگردد . نيز ر . ك : ادله برائت عقلى . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 473 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 335 . عراقى ، ضياء الدين ، منهاج الاصول ، ج 4 ، ص 89 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 57 . حجيت تخيير شرعى صحّت استناد به حكم شرعى تخيير در دوران بين محذورين حجيت تخيير شرعى ، به معناى درستى استناد به تخيير شرعى و عمل به مؤداى آن است ، كه لازمه آن ، منجّزيت ، در صورت مطابقت با واقع و معذّريت ، در صورت مخالفت با واقع است . اصولىها معتقدند در جايى كه دوران بين محذورين ناشى از تعارض دو يا چند نص باشد ، به تخيير شرعى عمل مىشود و حجيت دارد . نيز ر . ك : اصل تخيير شرعى . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 338 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 233 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 65 . حجيت تخيير عقلى صحّت استناد به تخيير عقلى حجيت تخيير عقلى ، به معناى صحت تمسك به تخيير عقلى و عمل به مؤداى آن است ، كه لازمه آن ، منجّزيت ، در صورت مطابقت با واقع و معذّريت ، در صورت مخالفت با واقع است . بنابه نظر مشهور علماى اصول ، اصل تخيير ، اصل عقلى است و عقل ، به حجيت آن حكم مىنمايد . نيز ر . ك : اصل تخيير عقلى . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 338 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 608 . فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 167 . حجيت خبر عادل صحّت استناد به حديث نقل شده توسط شخص عادل حجيت خبر عادل ، به معناى صحت استناد به خبر واحد عادل ، به عنوان حجت شرعى ، در مقام استدلال بر موضوعات و احكام شرعى است . در حجيت خبر واحد نقل شده توسط شخص عادل ، بين اصولىها اختلاف است و مشهور به حجيت آن معتقدند . نيز ر . ك : حجيت خبر واحد . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 331 . حجيت خبر متواتر صحّت استناد به حديث نقل شده به تواتر حجيت خبر متواتر ، به معناى درستى استناد و تمسك به خبر متواتر براى اثبات موضوع و يا حكم شرعى است كه موجب معذّريت يا منجّزيت مىگردد . جمهور علما به حجيت خبر متواتر معتقد هستند ، زيرا خبر متواتر يقين‌آور و موجب قطع است و چون قطع به‌خودىخود حجت است ، براى اثبات حجيت ، به دليل و برهان شرعى نياز ندارد . فلاسفه نيز در اين باره مىگويند : « الذاتى لا يعلّل » . در كتاب « دروس فى علم الاصول » آمده است : « و حجية التواتر قائمة على اساس افادته للعلم و لا تحتاج حجيته الى جعل و تعبد شرعى » . « 1 »

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 107 .