محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 120 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 114 . تعارض فعلين ر . ك : تعارض فعل و فعل تعارض قرائات تنافى ميان مدلول قرائات مختلف يك آيه تعارض قرائات ، از اقسام تعارض نصوص كتاب و به معناى تنافى ميان قرائات مختلف يك آيه است ، به‌گونه‌اى كه سبب تنافى ميان احكام مستفاد از آن مىگردد ، مانند : تعارض دو قرائت « يطهرن » به تخفيف و تشديد ، در آيه شريفه : تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ « 1 » كه در قرائت به تخفيف ، آيه بر جواز نزديكى با زوجه به مجرد طهارت از حيض ، و در قرائت به تشديد ، بر عدم جواز نزديكى قبل از غسل زن دلالت مىكند . اصوليون اهل سنت درباره ترجيح هريك از اين دو قرائت بر ديگرى اختلاف دارند ؛ عده‌اى همانند پيروان « شافعى » ، قرائت مشدد ، و برخى ديگر همچون پيروان « ابو حنيفه » ، قرائت با تخفيف را ترجيح مىدهند . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 68 - 67 ) . همان ، ج 1 ، ص 270 . تعارض قرائات آحاد تنافى ميان مدلول قرائات غير متواتر يك آيه تعارض قرائات آحاد ، مقابل تعارض قرائات متواتر و به معناى تنافى ميان قرائاتى است كه سلسله سند آنها متواتر نيست ، چه مستفيض باشد و چه غير مستفيض . نكته : به نظر بيشتر علماى شيعه ، قرائات سبعه ، متواتر و غير آن‌ها ، قرائات واحد مىباشد . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف ، عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 68 . تعارض قرائات متواتر تنافى ميان مدلول قرائات متواتر يك آيه تعارض قرائات متواتر ، به معناى تنافى ميان دو قرائت متواتر از يك آيه در حكمى شرعى است ، مانند : « تعارض دو قرائت أرجلكم » در آيه شريفه : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ، « 1 * » كه « حفص » ، « نافع » ، « ابن عامر » ، « كسايى » و عده‌اى ديگر آن را به « نصب » ، و « شعبه » ، « ابن كثير » ، « ابو عمرو » ، « حمزه » و برخى ديگر به « جر » قرائت نموده‌اند . ازاين‌رو ، ميان فقهاى اهل سنت و اماميه اختلاف است ؛ فقهاى اماميه معتقدند « ارجلكم » به « جر » قرائت شده و عطف به « رءوس » است كه در اين صورت ، بر وجوب مسح دو پا دلالت مىكند ، ولى فقهاى اهل سنت ، آن را به « نصب » قرائت كرده‌اند ، كه در اين صورت ، بر وجوب شستن دو پا دلالت مىكند . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص ( 67 - 65 ) . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 68 . همان ، ج 1 ، ص 270 . تعارض قرائات متواتر و آحاد تنافى مدلول قرائات متواتر يك آيه با قرائات غير متواتر آن تعارض قرائات متواتر و آحاد ، به معناى تنافى ميان دو قرائت از يك آيه است كه يكى از آن دو متواتر و ديگرى واحد مىباشد ، مانند : تعارض قرائت متواتر فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ « 1 - » درباره كفاره يمين ، با قرائت واحد از ابن مسعود « فصيام ثلاثة ايام متتابعان » كه اولى بر جواز روزه گرفتن به صورت متفرق و دومى بر عدم جواز آن دلالت مىكند . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص ( 67 - 65 ) . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 68 . تعارض قول و تقرير تنافى مدلول سخن معصوم عليه السّلام با تقرير وى تعارض قول و تقرير ، از اقسام تعارض سنت و سنت ، و به معناى تنافى مدلول دو دليلى است كه يكى از آنها قول معصوم عليه السّلام و ديگرى تقرير وى مىباشد ، مانند اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از خواندن نماز در وقتى خاص نهى كند و سپس شخصى در محضر آن حضرت در همان وقت نماز بخواند و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن نماز را تقرير نمايد . در اين‌گونه موارد ، براى حل تعارض بايد به مرجحات سندى و غير آن مراجعه نمود . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 205 . تعارض قول و فعل تنافى مدلول سخن معصوم عليه السّلام با فعل وى تعارض قول و فعل ، از اقسام تعارض سنت و سنت ، و به معناى تنافى سخن معصوم عليه السّلام با فعل وى است ، مثل اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بفرمايد : « صوم يوم عاشورا حرام علىّ » و بعد خود حضرت به دلايلى ( همچون نذر ) عاشورا روزه بگيرد .

--> ( 1 ) . بقرة ( 2 ) ، آيه 222 . ( 1 * ) مائدة ( 5 ) ، آيه 6 . ( 1 - ) . مائدة ( 5 ) ، آيه 89 .