انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 15 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 148 . تعارض دليل قطعى و ظنى تنافى ميان مدلول دليل قطعى و دليل ظنّى تعارض دليل قطعى و ظنى ، از اقسام تعارض ادله و به معناى تنافى ميان مدلول يك دليل قطعى و يك دليل ظنى است ، مانند : تعارض نص قرآن و خبر واحد . تعارض مستقر ميان دليل قطعى و ظنى محال است ، زيرا اگر يكى از دو دليل يقين‌آور باشد و ديگرى نباشد ، نوبت به تعارض نمىرسد و بىشك دليل قطعى حجت است . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 435 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 293 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 . تعارض دليل لفظى و غير لفظى تنافى ميان مدلول دليل لفظى و دليل غير لفظى تعارض دليل لفظى و غير لفظى ، به معناى تنافى ميان مدلول دو دليلى است كه يكى از آن دو لفظى و ديگرى غير لفظى مىباشد ، مانند : تعارض حديثى از معصوم عليه السّلام با فعل آن معصوم ؛ مثل آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بفرمايد : « صوم يوم عاشورا حرام على » و بعد خود آن حضرت به دلايلى چون نذر ، روز عاشورا روزه بگيرد . اين تعارض ، از باب تعارض مستقر است ، كه جمع عرفى ميان آن دو ممكن نيست و به همين دليل تنافى آنها به ادله حجيت آن دو بازگشت مىكند . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 115 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 452 . همان ، ج 2 ، ص 542 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 294 . تعارض دليل و دليل تنافى ميان مدلول دو دليل ظنّى معتبر تعارض دليل و دليل ، به معناى تنافى ميان مدلول دو دليل ظنى ( اماره ) مىباشد ؛ براى مثال ، دليلى مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب است » و دليل ديگر مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب نيست » . در جمع ميان دو دليل متعارض ، براساس قواعد باب تعارض عمل مىگردد . نيز ر . ك : شرايط تعارض ادله . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 230 و 233 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 146 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 572 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 501 و 512 . حايرى ، عبد الكريم ، درر الفوائد ، ص 637 . تعارض دليلين ر . ك : تعارض دليل و دليل تعارض ذاتى تنافى ذاتى ميان مدلول دو يا چند دليل تعارض ذاتى ، مقابل تعارض عرضى و به معناى تنافى ذاتى ميان مدلول دو يا چند دليل است ، به‌گونه‌اى كه اجتماع آنها محال باشد . اين تنافى يا به سبب متضاد بودن مفاد دو يا چند دليل پديد مىآيد ، مثل آنكه يكى ، بر وجوب چيزى و ديگرى ، بر حرمت آن دلالت نمايد ، و يا به سبب تناقض ميان مدلول آنها است ، مثل آنكه يكى از آن دو ، بر وجوب چيزى و ديگرى بر نفى وجوب آن دلالت كند . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 240 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 219 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 455 . تعارض ذاتى على نحو التضاد ر . ك : تعارض تضادى تعارض ذاتى على نحو التناقض ر . ك : تعارض تناقضى تعارض روايات ر . ك : تعارض سنت و سنت تعارض سنت متواتر و خبر واحد ر . ك : تعارض خبر واحد و خبر متواتر تعارض سنت و سنت تنافى ميان مدلول دو سنّت قولى يا فعلى يا تقريرى معصوم عليه السّلام تعارض سنت و سنت ، به معناى تنافى ميان مدلول دو سنت مىباشد ، مانند : تعارض قول و تقرير معصوم عليه السّلام ؛ مثل آنكه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از اقامه نماز در اوقات مخصوصى نهى كند ، سپس شخصى در محضر آن حضرت در همان وقت ، نماز اقامه كند و حضرت در قبال آن سكوت نمايد . در تعارض بين دو سنت ، به قواعد باب تعارض مراجعه مىشود . اين اصطلاح ، داراى اقسامى است كه برخى از آنها عبارت است از : 1 . تعارض تقرير و تقرير ؛ 2 . تعارض تقرير و قول ؛ 3 . تعارض خبر متواتر و خبر متواتر ؛ 4 . تعارض خبر واحد و خبر واحد ؛ 5 . تعارض خبر واحد و خبر متواتر ؛ 6 . تعارض خبرين مقطوع الصدور .