تعارض ادله شرعى لفظى ر . ك : تعارض ادله لفظى تعارض ادله شرعى لفظى و غير لفظى ر . ك : تعارض دليل لفظى و غير لفظى تعارض ادله شرعى نقلى ر . ك : تعارض ادله نقلى تعارض ادله ظنى تنافى مدلول دو يا چند دليل ظنّى تعارض ادله ظنى ، به معناى تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل ظنى است ، مانند : تعارض دو خبر واحد كه يكى بگويد « نماز جمعه واجب است » و ديگرى بگويد « نماز جمعه واجب نيست » . تعارض ادله ظنى به سه صورت است : 1 . هر دو دليل لفظى است ، مانند : تعارض دو آيه و يا دو روايت ؛ 2 . يكى از دو دليل ، لفظى و ديگرى غير لفظى است ، مانند : تعارض خبر با اجماع ؛ 3 . هر دو دليل ، غير لفظى است ، مانند : تعارض دو اجماع . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 435 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 230 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 542 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص ( 294 - 293 ) . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، جزء 1 ، ص 44 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص ( 214 - 213 ) . تعارض ادله ظنى و قطعى ر . ك : تعارض دليل قطعى و ظنى تعارض ادله عقلى تنافى مدلول دو يا چند دليل عقلى تعارض ادله عقلى ، به معناى تعارض و تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل عقلى است . اين تعارض در صورتى است كه هر دو دليل ، قطعى نباشد . بنابراين ، در صورتى كه يكى از آنها قطعى و يا هر دو ظنى باشد ، تعارض بين آنها اشكالى ندارد ؛ هرچند در موردى كه يكى قطعى و ديگرى ظنى باشد ، دليل قطعى مقدم مىشود . نكته : اگر در تعارض دو دليل ، هر دو غير لفظى يا يكى لفظى و ديگرى غير لفظى باشد ، تعارض فقط از نوع تعارض مستقر است كه جمع عرفى بين آنها ممكن نيست . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 25 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 543 . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 44 . تعارض ادله غير لفظى تنافى مدلول دو يا چند دليل غير لفظى تعارض ادله غير لفظى ، به معناى تعارض و تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل غير لفظى است ، مانند : تعارض دو اجماع و يا دو تقرير از امام معصوم عليه السّلام در حكمى شرعى . تعارض در ادله غير لفظى از نوع تعارض مستقر است كه جمع عرفى بين آنها ممكن نيست . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 543 . همان ، ج 1 ، ص 452 . صدر ، محمد باقر ، المعالم الجديدة للاصول ، ص 175 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 294 . تعارض ادله قطعى تنافى مدلول دو يا چند دليل قطعى تعارض ادله قطعى ، به معناى تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل قطعى است . مانند : تعارض نص دو آيه درباره حكمى شرعى . اصولىها معتقدند تعارض ، ميان دو دليل قطعى واقع نمىشود ، چون صدور دو امر متنافى از مولاى حكيم محال است . نكته : مراد از قطعى بودن دليل ، قطعيت آن‌هم از نظر سند و هم از نظر دلالت مىباشد ؛ بنابراين اگر از نظر سند قطعى بوده و از نظر دلالت قطعى نباشند و يا بالعكس ، دليل قطعى شمرده نمىشود . ابو زهره ، محمد ، اصول الفقه ، ج 4 ، ص 293 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 435 . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 230 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 430 . زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 3 ، ص 213 . تعارض ادله لفظى تنافى مدلول دو يا چند دليل لفظى تعارض ادله لفظى ، مقابل تعارض ادله غير لفظى و به معناى تنافى ميان مدلول دو يا چند دليل لفظى است ، مانند : تعارض ميان مدلول دو آيه يا دو روايت . براى مثال ، روايتى مىگويد : « لا تشرب العصير » و روايت ديگرى مىگويد : « لا باس بشرب العصير » ، كه اين دو در جواز و عدم جواز نوشيدن عصاره انگور باهم تنافى نموده‌اند . در تعارض ادله لفظى ، براساس قواعد باب تعارض عمل مىگردد . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 145 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 25 . صدر ، محمد باقر ، المعالم الجديدة للاصول ، ص ( 172 - 171 ) .