نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 444 . تخيير ظاهرى آزادى انتخاب يكى از دو يا چند حكم ظاهرى ، بعد از جهل يا شك در حكم واقعى تخيير ظاهرى ، مقابل تخيير واقعى و به معناى تخيير بين دو يا چند حكم ظاهرى است ، مانند : تخيير مكلف در أخذ به يكى از دو خبر متعارض . توضيح : اگر به فرض ، دو خبر وجود داشته باشد كه يكى مىگويد نماز جمعه واجب و ديگرى مىگويد حرام است ، در اينجا ، مكلف در انتخاب يكى از اين دو خبر آزاد است ؛ اگر خبر اول را انتخاب كرد ، وجوب نماز جمعه در حق او ثابت مىگردد و او ملزم به انجام آن خواهد بود و اگر خبر دوم را انتخاب كرد ، حرمت نماز جمعه براى او ثابت مىشود و ملزم به ترك آن است . اين‌گونه تخيير را « تخيير ظاهرى » مىگويند ، زيرا مكلف در اخذ يكى از دو حجت آزاد است و چون حجيت ، يك حكم ظاهرى مىباشد ، پس تخيير در آن‌هم تخيير ظاهرى نام دارد . نظر مشهور در اخبار متعارض آن است كه تخيير در آن ، تخيير ظاهرى است ؛ در مقابل تخيير واقعى ، كه در نتيجه آن ، امرى بر انسان مباح مىشود ، مانند آنكه شخص بين آشاميدن آب و ترك آن مخير باشد . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 438 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 591 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 231 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 540 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 5 ، ص 565 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 282 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 484 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 238 . تخيير عقلايى حكم عقلا به آزادى انتخاب يكى از دو يا چند چيز تخيير عقلايى ، در جايى است كه حكم‌كننده به تخيير ، عقلا باشند ، نه عقل و نه شرع . بعضى از اصوليون معتقدند مضمون اخبار تخيير در مبحث تعارض ادله ، تخيير عقلايى است . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 181 . تخيير عقلى حكم عقل به آزادى انتخاب يكى از دو يا چند چيز تخيير عقلى ، مقابل تخيير شرعى مىباشد و عبارت است از اينكه عقل ، انسان را در انتخاب يكى از دو يا چند چيز مختار نمايد ؛ به عبارت ديگر ، هرجا حكم‌كننده به تخيير ، عقل باشد ، تخيير عقلى است ، و به همين دليل ، تخيير در دوران بين محذورين و دوران بين متزاحمين ( در صورت تعادل ) و تخيير بين افراد يكى كلى را از مصاديق تخيير عقلى مىدانند . البته برخى اصوليون دوران بين محذورين را تخيير عقلى نمىشمارند ، بلكه آن را از نوع تخيير تكوينى مىدانند « 1 » . نيز ر . ك : تخيير تكوينى . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 341 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 233 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 4 ، ص 372 . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 449 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 64 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 463 . آملى ، ميرزا هاشم ، مجمع الافكار و مطرح الانظار ، ج 3 ، ص 396 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 520 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 219 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 3 ، ص 444 . سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 3 ، ص ( 457 - 454 ) . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 95 . سبزوارى ، عبد الاعلى ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 181 . تخيير عملى تكوينى ر . ك : تخيير تكوينى تخيير عملى محض ر . ك : تخيير تكوينى تخيير فطرى تكوينى ر . ك : تخيير تكوينى تخيير فقهى مختار بودن مكلّف در اخذ به يكى از دو يا چند چيز در مقام عمل تخيير فقهى ، مقابل تخيير اصولى بوده و عبارت است از اختيار مكلف در انتخاب يكى از دو يا چند چيز در صحنه عمل به احكام شرعى . تخيير فقهى منسوب به عمل است ، به خلاف تخيير اصولى كه منسوب به حجيت مىباشد ؛ براى مثال ، كفاره كسى كه در ماه رمضان از روى عمد روزه خود را باطل كرده است ، آزاد نمودن بنده‌اى در راه خدا يا اطعام شصت مسكين يا شصت

--> ( 1 ) . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 2 ، ص ( 174 - 173 ) .