مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 569 . مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 689 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 503 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 6 ، ص 185 . اقتضا تأثير در تحقق شىء يا در علم به شىء اقتضا ، در لغت به معناى استدعا و طلب است و در اصطلاح ، گاهى در موردى استعمال مىشود كه مقتضى ، در ثبوت واقعى شىء اثر مىكند ؛ در اين صورت ، معناى اقتضا عبارت است از « عليت » ، مانند : « النار مقتض للحرارة » ، يعنى آتش ، تأثير واقعى در ايجاد حرارت واقعى دارد و ارتباطى به علم و آگاهى ندارد ؛ اين اقتضا را « اقتضا به نحو عليت و تأثير » مىنامند ( اقتضاى ثبوتى ) . و گاهى كلمه اقتضا ، در عليت براى « علم به ثبوت شىء » استعمال مىشود كه معلول ثبوت واقعى شىء نيست ، بلكه معلول اطلاع و علم به آن شىء است ( اقتضاى اثباتى ) ، مثل اين كه گفته مىشود : فلان روايت ، اقتضاى وجوب نماز جمعه را دارد يا نه ، كه در اين مثال ، مقصود اين است كه آيا آن روايت ، شأنيت ايجاد علم به وجوب نماز جمعه را در مكلف دارد يا نه ؛ اين اقتضا را « اقتضا به نحو كشف دلالت » مىنامند . نكته : يكى از موارد بحث اقتضا در علم اصول اين است كه آيا امر به شىء مقتضى نهى از ضد آن مىباشد يا خير . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، 1 ، ص 360 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 160 . خمينى ، روح اللّه ، مناهج الوصول الى علم الاصول ، ج 1 ، ص 299 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 424 . اصفهانى ، محمد حسين ، نهاية الدراية فى شرح الكفاية ، ج 1 ، ص 146 . قدسى مهر ، خليل ، الفروق المهمة فى الاصول الفقهية ، ص 68 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 77 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 499 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 318 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص 221 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 248 و 7 . اقتضا به نحو التزام ر . ك : اقتضاى تلازمى اقتضا به نحو تضمن ر . ك : اقتضاى تضمنى اقتضا به نحو عينيت ر . ك : اقتضاى عينى اقتضاى اثباتى تأثير در تحقق علم به يك شىء اقتضاى اثباتى ، مقابل اقتضاى ثبوتى بوده و عبارت است از استعمال اقتضا ، در عليت براى « علم به ثبوت شىء » كه معلول ثبوت واقعى شىء نيست ، بلكه معلول اطلاع و علم به آن شىء است ، مثل اينكه گفته شود : آيا فلان روايت ، وجوب نماز جمعه را اقتضا مىكند يا نه ؛ در اين مثال ، مقصود اين است كه آيا آن روايت ، شأنيت ايجاد علم به وجوب نماز جمعه را در مكلف دارد يا نه . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 315 . اصفهانى ، محمد حسين ، نهاية الدراية فى شرح الكفاية ، ج 1 ، ص 146 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، 1 ، ص 360 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 110 . اقتضاى امر به شىء از نهى از ضد ر . ك : ملازمه امر به شىء و نهى از ضد اقتضاى امر به شىء از نهى از ضد عام ر . ك : ملازمه امر به شىء و نهى از ضد عام اقتضاى امر به شىء از نهى از نقيض ر . ك : ملازمه امر به شىء و نهى از ضد عام اقتضاى تضمنى اقتضاى دلالت شىء بر جزء معنا ، به دلالت تضمنى اقتضاى تضمنى ، مقابل اقتضاى عينى و تلازمى و به معناى اقتضا به صورت جزئيت مىباشد ؛ يعنى اقتضاى شىء بر جزء معنا ، به صورت دلالت تضمنى ؛ براى مثال ، كسانى كه معتقدند : « امر به شىء » ، به معناى لزوم انجام آن به همراه منع از ترك است ( نظريه تركب امر ) بر اين باورند كه در بحث از اينكه آيا امر به شىء ، مقتضى نهى از ضد آن است يا نه ، امر به اقتضاى تضمنى از ضد خود ، نهى مىكند ؛ ولى بنا بر نظريه بساطت امر ، اين بحث ، جايگاهى ندارد . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 2 ، ص 459 . مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص ( 456 - 455 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 422 . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 6 ، ص 21 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 316 . عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 2 ، 1 ، ص 360 . اقتضاى تلازمى اقتضاى دلالت شىء بر معناى ملازم ، به دلالت تلازمى اقتضاى تلازمى ، مقابل اقتضاى عينى و تضمنى بوده و در جايى است كه مقصود از اقتضا ، تلازم باشد ؛ براى مثال ، اگر كسى ادعا كند هنگامى كه مولا مىگويد : « تجب الصلاة » ، وجوب