صورت ، مجزى است ، مگر آنكه در اثناى وقت ، عذر مرتفع گردد . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 118 . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 243 - 241 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص 108 . اضمار كلام داراى كلمه يا جمله مقدّر اضمار ، از اقسام احوال لفظ است و به معناى كلامى است كه از گوينده صادر مىشود و در آن ، كلمه يا جمله‌اى در تقدير است ، مثل : وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ ، از شهر سؤال كن » ، « 1 » كه كلمه « اهل » در تقدير است و در اصل اين‌گونه مىباشد : « و اسأل اهل القرية ؛ از اهل شهر سؤال كن » . محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 50 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 26 . اطاعت مطابقت عمل مكلّف با حكم واقعى شرع اطاعت ، مقابل عصيان و به معناى موافقت واقعى مكلف با حكم خداوند است كه يا از راه قطع يا حجت معتبر به دست آمده باشد ، مثل اينكه انسان به حرمت چيزى - شرب خمر ( قطع پيدا كند ) و آن را ترك نمايد و آن چيز در واقع هم حرام باشد ؛ يعنى قطع او مطابق واقع باشد . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 96 . مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 145 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص ( 53 - 52 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 299 - 298 ) . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 46 . خمينى ، روح اللّه ، تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 10 . مختارى مازندرانى ، محمد حسين ، فرهنگ اصطلاحات اصولى ، ص 69 . خويى ، ابو القاسم ، مصباح الاصول ، ج 2 ، ص 27 . اطاعت اجمالى تحقق اطاعت از طريق عمل مطابق همه اطراف علم اجمالى اطاعت اجمالى ، مقابل اطاعت تفصيلى مىباشد و آن ، اطاعتى است كه از طريق احتياط به دست مىآيد و در مواردى است كه متعلق تكليف به‌طور اجمال براى مكلف معلوم مىباشد ؛ يعنى او به‌طور معين نمىداند كه در بين اين دو يا چند محتمل ، كدام يك مكلف به » واقعى است و براى اينكه مطمئن شود مولا را اطاعت نموده ، احتياط مىكند و تمامى اطراف علم اجمالى را به‌جا مىآورد . نكته : اگر كسى بخواهد در حالت انسداد علم ، نسبت به تمامى تكاليف ، احتياط تام كند ، اين عمل يا موجب اختلال در نظام زندگى وى مىگردد كه به هيچ وجه جايز نيست و يا باعث عسر و حرج او مىشود كه در اين صورت واجب نخواهد بود . نيز ر . ك : امتثال اجمالى . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 606 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 394 و 406 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 209 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 114 . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 180 . اطاعت احتمالى ر . ك : امتثال احتمالى . اطاعت احتياطى ر . ك : اطاعت اجمالى اطاعت تفصيلى موافقت با امر مولا از طريق عمل به تكليف معلوم به تفصيل اطاعت تفصيلى ، به معناى موافقت با امر مولا از طريق انجام و يا ترك عملى است كه علم تفصيلى به « مكلف به » بودن آن وجود دارد ؛ يعنى متعلق تكليف براى مكلف ، معلوم است و او در خارج به همان عمل مىكند . نكته : شايد بتوان بين امتثال تفصيلى و اطاعت تفصيلى فرق گذاشت و امتثال را اعم از اطاعت دانست ؛ به اين بيان كه امتثال يعنى « جرى عملى » در خارج ، طبق فرمان مولا ، چه با قصد موافقت و چه بدون آن ، اما اطاعت به معناى موافقت نمودن با امر مولا هم در قصد و اعتقاد و هم در عمل مىباشد ؛ بنابراين ، انقياد عبارت است از اطاعت اعتقادى بدون امتثال عملى در خارج ، و تجرى يعنى معصيت اعتقادى و امتثال عملى در خارج . نيز ر . ك : امتثال تفصيلى . خمينى ، روح اللّه ، انوار الهداية فى التعليقة على الكفاية ، ج 1 ، ص 180 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 405 . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ص 431 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 4 ، ص 606 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 209 . اطاعت شكّى عمل به تكليف مشكوك اطاعت شكى ، در مواردى است كه مكلف ، به متعلق تكليف ( مكلف به ) شك پيدا نموده و سپس آن را انجام مىدهد ؛ به بيان ديگر ، اطاعتى است كه مكلف ، به موجب آن ، علم و يا ظن به

--> ( 1 ) . يوسف ( 12 ) ، آيه 82 .