اراده تام ميل شديد به تحقق مراد و عدم رضايت به ترك آن اراده تام ، مقابل اراده ناقص مىباشد و آن ، اراده مؤكد و شديدى است كه در نفس مولا ( مريد ) براى دست‌يابى به مطلوب ( مراد ) خارجى به وجود مىآيد ، به‌طورى كه راضى به دست برداشتن از آن نيست ؛ به بيان ديگر ، اراده تام ، يعنى اراده شديد به مراد ، بدون جواز ترك آن ، مانند : اراده تعلق گرفته به انجام دادن واجبات . در كتاب « بحوث فى علم الاصول » آمده است : « ارادة المولى و طلبه و هى تارة شديدة كما في الواجبات و اخرى ضعيفة كما في المستحبات ؛ اراده و طلب مولا گاهى شديد است ، مانند : طلب او در واجبات و گاهى ضعيف است ، مانند : طلب او در مستحبات » . « 1 » سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 55 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص ( 137 - 135 ) . اراده تشريعى طلب انجام كارى توسط مكلّفان از طريق قانون‌گذارى اراده تشريعى ، مقابل اراده تكوينى مىباشد و به اراده قانون‌گذار يا شارع بر انجام كارى از سوى مكلفان از طريق تشريع يا قانون‌گذارى ، گفته مىشود . به بيان ديگر ، اراده شارع در به جا آوردن كارى توسط مكلفان و به اختيار آنها ، مثل اراده خداوند به انجام عبادات و واجبات از سوى بندگان به اراده و اختيار خود آنان و همچنين اراده قانون‌گذار به رعايت قوانين از سوى مردم ، اراده تشريعى ناميده مىشود . نكته : در اراده تكوينى ، متعلق اراده در خارج ايجاد مىگردد ، اما در اراده تشريعى ، متعلق آن در ظرف اعتبار ايجاد مىگردد و ايجاد آن در خارج از طريق مكلف و اراده او مطلوب است . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 29 . بجنوردى ، حسن ، منتهى الاصول ، ص 118 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 90 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 72 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 64 . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 148 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 198 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 1 ، ص 22 . همان ، ج 2 ، ص 357 . اراده تفهيمى قصد فهماندن معناى لفظ به مخاطب اراده تفهيمى ، مقابل اراده جدى و استعمالى بوده و اراده‌اى است كه ظاهر كلام متكلم ، هنگامى كه قصد فهماندن مطلبى را به غير دارد ، برآن دلالت مىكند . اين اراده ، علاوه بر علم به وضع ، به اين بستگى دارد كه ثابت شود گوينده در مقام تفهيم معناى كلام خود به ديگرى نيز هست ؛ پس به اراده گوينده در به كارگيرى لفظ به قصد فهماندن معناى آن به مخاطب ، اراده تفهيمى مىگويند . اراده از نظر بعضى از اصوليون ، همانند مرحوم « آخوند خراسانى » ، به « اراده استعمالى و اراده جدى « تقسيم مىگردد ، اما در نوشته‌هاى برخى ديگر ، همانند مرحوم « محقق نايينى » ، به « اراده استعمالى ، اراده تفهيمى و اراده جدى » تقسيم گرديده است . بنا بر نظر دوم ، اراده استعمالى ، فقط قصد استعمال لفظ در معنا است ؛ ولى در اراده تفهيمى ، افزون برآن ، گوينده بايد در صدد تفهيم معنا به غير نيز باشد . ضمن اينكه اراده جدى ، در هر دو مبنا يك تعريف دارد . خويى ، ابو القاسم ، محاضرات فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص ( 169 - 168 ) و 370 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 448 و 446 . اراده تكوينى ايجاد بىواسطه متعلق اراده اراده تكوينى ، مقابل اراده تشريعى مىباشد . و آن ، اراده‌اى است كه متعلق اراده را به‌طور مستقيم در خارج به وجود مىآورد ؛ به بيان ديگر ، اراده تكوينى يعنى ايجاد و پديد آوردن متعلق اراده در خارج به صورت واقعى و حقيقى ، به‌گونه‌اى كه به محض اراده كردن ، متعلق آن در خارج بدون دخالت اراده ديگرى پديد مىآيد . نكته : اراده تشريعى و تكوينى داراى يك حقيقت‌اند ، اما از نظر متعلق ، فرق دارند . بجنوردى ، حسن ، منتهى الاصول ، ص 118 . مختارى مازندرانى ، محمد حسين ، فرهنگ اصطلاحات اصولى ، ص 27 . اراده جدى قصد فهماندن معناى مورد نظر از لفظ براى مخاطب اراده جدى ، مقابل اراده استعمالى مىباشد و عبارت است از اراده متكلم به بيان هدف اصلى و مراد جدى كلام خود براى مخاطب ، كه امكان دارد همان مدلول استعمالى كلام و يا غير آن باشد . اراده متكلم نسبت به آوردن الفاظ در كلام خود ، به اراده استعمالى و جدى تقسيم شده است . اراده استعمالى يعنى اراده آوردن الفاظ به قصد بيان معناى موضوع له

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 20 .