روايت نقل مىكند كه به برخى از آنها اشاره مىشود : 1 . روايت « سماعة » از امام صادق عليه السّلام : « سألته عن الرجل اختلف عليه رجلان من اهل دينه في أمر كلاهما يرويه أحدهما يأمر بأخذه و الآخر ينهاه عنه كيف يصنع ؟ فقال : يرجئه حتى يلقى من يخبره فهو في سعة حتى يلقاه ؛ سماعة بن مهران مىگويد : به امام صادق عليه السّلام عرض كردم وظيفه مردى كه دو حديث مختلف از دو راوى مختلف به او رسيده و يكى از آن دو او را به انجام عملى امر و ديگرى او را از انجام همان عمل منع مىكند ، چيست ؟ حضرت فرمود : وظيفه او توقف است ؛ يعنى به هيچ‌كدام عمل نكند و تا زمانى كه امام عصر خويش را ملاقات نكرده و حكم واقعى را از زبان او نشنيده است در [ مقام عمل ] در وسعت قرار دارد » ؛ « 1 » 2 . روايت « محمد بن عبد اللّه » : « قلت للرضا عليه السّلام : كيف نصنع بالخبرين المختلفين ؟ فقال : إذا ورد عليكم خبران مختلفان فانظروا الى ما يخالف منهما العامة فخذوه و انظروا الى ما يوافق أخبارهم فدعوه ؛ به حضرت رضا عليه السّلام عرض كردم : وظيفه ما در مورد دو خبر مختلف و متعارض چيست ؟ حضرت فرمود : هرگاه دو حديث متعارض به شما رسيد ، آن را كه مخالف عامه است اخذ كنيد و آن را كه موافق با احاديث عامه است واگذاريد » ؛ « 2 » 3 . مرسله « طبرسى » : « عن سماعة بن مهران عن ابى عبد اللّه عليه السّلام : « قلت : يرد علينا حديثان واحد يأمرنا بالأخذ به و الآخر ينهانا عنه ، قال لا تعمل بواحد منهما حتى تلقى صاحبك فتسأله . قلت : لا بد ان نعمل بواحد منهما ؟ قال : خذ بما فيه خلاف العامة ؛ سماعة بن مهران مىگويد : به امام صادق عليه السّلام عرض كردم : گاهى دو حديث متعارض به دست ما مىرسد كه يكى از آن دو ما را به انجام عملى امر و ديگرى ما را از انجام همان عمل نهى مىكند ، وظيفه ما چيست ؟ حضرت فرمود : وظيفه شما توقف است ؛ يعنى به هيچ‌كدام عمل نكنيد تا زمانى كه امام عصر خويش را ملاقات كرده و حكم واقعى را از زبان او بشنويد . عرض كردم : ناچاريم به يكى از آن دو روايت عمل كنيم ، حضرت فرمود : روايت مخالف عامه را اخذ و موافق عامه را رها كن » . « 3 » نكته : ميان اصوليون اختلاف است كه آيا اخبار علاجيه كه در ضمن آنها به ترجيح يا تخيير حكم شده است ، شامل موارد جمع عرفى هم مىشود يا تنها مخصوص جايى است كه جمع عرفى ، ممكن نباشد . مشهور اصوليون معتقدند اين اخبار شامل مواردى كه جمع عرفى امكان دارد ، نمىشود . « 4 » صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 337 و 338 و 359 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 771 . اصفهانى ، محمد حسين ، الفصول الغروية فى الاصول الفقهية ، ص 436 و 443 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 416 . شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 5 ، ص 330 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 511 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 151 . مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 38 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 438 . اخبار لا تنقض احاديث مورد استناد در حجيّت استصحاب اخبار لا تنقض ، اخبارى است كه براى حجيت استصحاب مورد استناد قرار گرفته و بيان مىكنند كه يقين سابق با شك لاحق از بين نمىرود ؛ به بيان ديگر به اخبارى گفته مىشود كه جمله « لا تنقض اليقين بالشك » يا « فليس ينبغى ان ينقض اليقين بالشك » يا « لا ينقض اليقين ابدا بالشك » يا « فان الشك لا ينقض اليقين » و نظاير آن در آنها به كار رفته است . برخى از اين اخبار عبارت‌اند از : 1 . « صحيحة زرارة : قلت له : الرجل ينام و هو على وضوء أ توجب الخفقة و الخفقتان عليه الوضوء ؟ قال : يا زرارة ! قد تنام العين و لا ينام القلب و الأذن . فاذا نامت العين و الاذن فقد وجب الوضوء . قلت : فان حرّك في جنبه شىء و هو لا يعلم ؟ قال : لا ، حتى يستيقن انه قد نام ، حتى يجيء من ذلك أمر بيّن و الا فانه على يقين من وضوئه و لا تنقض اليقين أبدا بالشك و انّما تنقضه بيقين آخر » . « 1 * » در اين روايت ، زرارة از امام صادق عليه السّلام سؤال مىكند : شخصى وضو گرفته است و در همان حال ، خواب بر او غلبه پيدا مىكند ، آيا يك چرت و دو چرت باعث بطلان وضوى او مىشود ؟ امام عليه السّلام در پاسخ فرمود : اى زرارة ! گاهى چشم مىخوابد ، ولى گوش و قلب انسان بيدار است ؛ بنابراين ، فقط هنگامى كه چشم و گوش هر دو خوابيدند ، آن خواب ، وضو را باطل مىسازد . سپس زرارة مىپرسد : اگر در كنار اين شخص ، چيزى حركت داده شود و او متوجه نشود ، آيا همين اندازه اماره و نشانه خواب شرعى خوابى كه وضو را باطل مىسازد است ؟ امام عليه السّلام در پاسخ مىفرمايد : خير ، اين چيزها اماره شرعى نيست ، بلكه بايد يقين كند كه خوابيده تا وضو واجب شود ؛ يعنى يك نشانه آشكارى در اختيار او باشد . در غير اين صورت ، او بايد بنا را بر يقين سابق به وضو بگذارد و آن را با شك بعدى نقض نكند ، زيرا حالت يقين در شخص با شك از بين نمىرود ، بلكه با پديد آمدن يقين ديگرى بر خلاف آن از بين مىرود .

--> ( 1 ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 77 . ( 2 ) . همان ، ص 86 . ( 3 ) . طبرسى ، احمد بن على ، الاحتجاج ، ج 2 ، ص 109 . ( 4 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 6 ، ص ( 235 - 229 ) و 177 . ( 1 * ) . حر عاملى ، محمد بن حسن ، وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص ( 175 - 174 ) .