محمد خوانسارى

33

فرهنگ اصطلاحات منطقى به انضمام واژه نامه فرانسه و انگليسى ( فارسى )

نباشد ( درّة ، 25 ) . إنعكاس منعكس شدن ، تبدّل محلّ موضوع و محمول در قضيهء حمليه ، يا مقدم و تالى در قضيهء شرطيه ، با بقاى صدق ، مانند انعكاس قضيهء « هيچ مثلث متساوى الاضلاعى قائم الزاويه نيست » به قضيهء « هيچ مثلث قائم الزاويه‌اى متساوى الاضلاع نيست » ( - عكس ) . إنفعال يكى از مقولات عشر و آن عبارت است از قبول تدريجى اثر فاعل ، مانند بريده شدن چوب بوسيلهء نجار ، و گرم شدن آب از تأثير آتش ( - ان ينفعل ) . ( - / فعل ) « و مثال فعل چون قطع و إحراق ، و مثال انفعال چون تقطّع و إحتراق » ( اساس ، 51 ) . إنفعالات كيفيات محسوسى كه راسخ و ثابت نباشد ، مانند پريدگى رنگ چهره در حال ترس ، و برافروختگى آن در حال غضب و شرم ( - / انفعاليات ) . « و اين كيفيات [ محسوسه ] دو گونه بود : راسخ مانند زردى زر و سرخى خون . و غير راسخ چون سرخى خجل و زردى و جل . و اول را انفعاليات خوانند ، و دوم را انفعالات . و امتياز ميان اين دو به امور عارضى باشد نه به امور ذاتى ، چه رسوخ و عدمش از عوارض ماهيت بود نه از مقوّمات » ( اساس ، 43 ) . إنفعالات نفسانى حالاتى نفسانى كه در آنها مايه‌اى از لذت يا الم وجود دارد ، مانند ترس و خشم و نفرت و رغبت و امثال آن . « در شعر و آن صناعتى علمى است كه قادر باشند به آن بر ايقاع تخيلاتى كه مبادى انفعالات نفسانى مطلوب گردد » ( درّة ، 159 ) . إنفعاليّات كيفيات محسوسى كه راسخ و ثابت باشد ( - انفعالات ) ( - / انفعالات ) . إنّيت مصدر جعلى از انّ بمعنى ثبوت . وجه تسميهء برهان إنّى اين است كه تنها مفيد إنّيّت و ثبوت حكم است . ( - برهان انى ، ص 43 ) . « استدارت زمين در علم هيأت به انيت اثبات كنند و در طبيعى به لمّيّت » ( اساس ، ص 366 ) . « براهين علم هيأت بىبراهين