اعلام ، جمع علم در اين آيه به معنى « كوه » است ، ولى در اصل به معنى علامت و اثرى است . كه از چيزى خبر مىدهد ، مانند « عَلَم‌ُالطَّريق » يعنى نشانه‌هاى راه « وَ عَلَم اْلجَيْش » يعنى پرچم لشگر و مانند آن و اگر به « كوه » « عَلَم » گفته مىشود ، به خاطر آن است كه از دور نمايان است . « 1 » از علم به راية و بيرق نيز تعبير مىشود ، و در كلمه « لواء » مطالبى پيرامون آن ذكر شده كه مىتوانيد به آن مراجعه كنيد . عَيْن كلمهء عَيْن در لغت ، معناى متعددى دارد و اغلب به جاى كلمه « جاسوس » به كار مىرود . در اصطلاح فقه اسلام به معنى ديدبان و كسى كه از حركات دشمن كسب اطلاع مىكند ، مىباشد ، و چنانچه كارش براى نيروهاى خودى باشد ، بسيار پسنديده است ، و از سياستهايى است كه پيامبر ( ص ) در جنگها به كار مىگرفت ، ايشان افرادى را قبل از شروع جنگ ، و بعد از پايان يافتن آن به مراكز مختلف مىفرستاد ، تا مسير ، امكانات ، حركات و فعل و انفعالات دشمن را ارزيابى كرده و اخبار و اطلاعات جمع شده را به آن حضرت منتقل كنند . « 2 » ليكن اگر براى بيگانه جاسوسى كند و يا نفوذى بيگانگان باشد ، مجازاتش اعدام است ، همچنان كه در روايتى از امام صادق ( ع ) آمده است : « . . . وَالْجاسُوسُ وَالْعَيْنُ اذا ظَفَرَ بِهِما قُتِلا » « 3 » هرگاه به افرادى بر خورديد كه كارشان جاسوسى يا ديدبانى براى دشمن است ، بايد كشته شوند . غايب مفقود الاثر غايب مفقود الاثر كسى است كه از غيبت او مدت بالنسبه مديدى گذشته و از او به

--> ( 1 ) - تفسيرنمونه ، ج 20 ، ص 450 ؛ و ترجمهء تفسيرالميزان ، ج 18 ، ص 88 . احاديث بسيارى وجود دارد كه درآنها واژهء « عَلَم » به‌كار رفته كه آدرس تعدادى از آنها به شرح زير مىباشد : اصول كافى سيد جواد مصطفوى ، ج 1 ، ص 284 و 291 و ج 2 ، ص 220 و 308 ؛ صحيفهء سجاديه ، ص 378 ، دعاى 42 ؛ و نهج‌البلاغه ، خطبهء 106 و 160 . ( 2 ) - تاريخ سياسى اسلام ، رسول جعفريان ، ص 244 . ( 3 ) - مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 98 .