محسن جابرى عربلو
12
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
و معانى و بيان ، گردآورى و ترجمه و تشريح كردهاند . ليكن به عقيدهء اينجانب بهتر و شايستهتر آن بود كه ايشان لغات و اصطلاحات هريك از علوم فوق الذكر بالاخص فقه و اصول را جداگانه و مستقلا تدوين و تنظيم مىكردند تا مجال و فرصت براى تحقيق و تتبع بيشتر باقى باشد . چنان كه در مورد فلسفه و عرفان اين كار را انجام دادهاند . يعنى كتابى به نام فرهنگ علوم عقلى حاوى اصطلاحات فلسفه و كتابى ديگر به نام فرهنگ مصطلحات عرفا نوشتهاند . و اما كتاب فرهنگ حقوقى چنان كه از اسمش پيداست غرض اصلى و هدف عمدهاش تفسير اصطلاحات حقوقى بوده است و احيانا برخى از اصطلاحات فقه و اصول را تا جايى كه به رشتهء حقوق مربوط مىشود تعريف نموده است و نمىتوان آن را فرهنگ اصطلاحات فقه ناميد . ب - كتابهايى كه منحصرا اصطلاحات فقه را بيان و تفسير نمودهاند و در هر موردى عقايد و نظريات فقهاى مذاهب را بررسى و نقل كردهاند ، مانند : 1 - موسوعة جمال عبد الناصر فى الفقه الاسلامى 2 - موسوعة الفقه الاسلامى ( تأليف ابو زهره ) اين دو كتاب به زبان عربى نوشته شدهاند و در مورد اولى گفته مىشود كه آن كتابى است از هر لحاظ جامع و كامل و درخور ستايش و تحسين . ليكن فقط هشت جلد آن ( از حرف الف تا كلمهء اسقاط ) در دسترس و اختيار اينجانب بود و اكنون در كتابخانهء دانشكده الهيات مشهد موجود است و بقيه آن را هرچه جستم نيافتم به نظر مىرسد كه هنوز چاپ و منتشر نشده است . و همچنين است موسوعة فقهى ابو زهره يعنى همهء آن در دسترس نيست يا اينجانب نيافتم . اعتذار و اشاره به طرز كامل به احتمال قوى تاكنون فرهنگ اصطلاحات فقه به زبان فارسى بهطور جداگانه به رشتهء تحرير درنيامده است . و بنده براى نخستين بار به اين امر مهم و ضرورى و لازم اقدام كردم و بالاخره دست به كار تازه و بىسابقهاى زدم و پرواضح است كه در چنين وضع و موقعيتى فراهم كردن اصطلاحات پراكنده و تدوين آنها و تهيهء فرهنگى كه كاملا تازه و بىسابقه باشد خالى از اشكالات نخواهد بود . يعنى كار