محسن جابرى عربلو

110

فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )

سفه در متون فقهى يكى از اسباب حجر معرفى شده است و گفته‌اند كه سفه مقابل رشد و سفيه مقابل رشيد است . بنابراين سفيه به‌معناى مبذر و كسى است كه مال خويش را اصلاح و حفظ ننموده و در غير اغراض صحيحه صرف مىنمايد يا در معامله فريب مىخورد « 1 » . ر ك : « رشد » سكنى از متون فقهى اماميه چنان استفاده مىشود كه تسليط مجانى بر منفعت با بقاء عين به ملكيت مالك قدر مشترك بين سكنى و عمرى و رقبى و تعريف جامع آنها مىباشد . « و فائدتها التسليط على استيفاء المنفعة تبرعا مع بقاء الملك للمالك » و اما فرق آنها با يكديگر به حسب اضافه است بدين بيان : سكنى مخصوص است به اعطاء حق سكونت در خانه و امثال آن به غير ، مثل اينكه بگويد : « اسكنتك هذه الدار » اعم از آنكه مقيد به عمر يكى از طرفين يا محدود به وقت معينى باشد يا نباشد . عمرى اختصاص به تمليك نفع مخصوص نداشته بلكه شامل همهء منافع مال خواهد بود اعم از سكنى و غير آن . و فقط از حيث مدت مقيد است به عمر يكى از طرفين ( مالك و ساكن مثلا ) مثل اينكه بگويد : « أعمرتك هذه الارض عمرك أو عمرى » عمرى مأخوذ از « عمر » است . رقبى نيز مانند عمرى اختصاص به مسكن نداشته و ليكن تمليك منفعت در آن محدود به وقت معين است مثل اينكه بگويد : « أرقبتك هذا المتاع مدة كذا » يعنى منفعت اين متاع را تا مدت معينى به تو بخشيدم و شايد به ملاحظهء ترقب و انتظار

--> ( 1 ) . مسالك الافهام ج 1 كتاب حجر ، شرائع الاسلام ج 2 ، ص 101 ، مجمع البحرين ، ص 604 ، رياض المسائل ج 1 كتاب حجر .