محسن جابرى عربلو
108
فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )
مسابقهء اسبدوانى و شبه آن و نيز مسابقهء تيراندازى كه از آنها به سبق و رمايه تعبير مىشود شرعا جايز و صحيح است و دليل آن حديث نبوى ( ص ) است كه فرمود : « لا سبق الا فى نصل او خف او حافر » و فائدهء اين دو برانگيختن و ترغيب مسلمين بر قتال و فراگرفتن فنون جنگ و تمرين و ممارست بر آداب آن مىباشد « 1 » . سبق عوض ، آنچه گرو بندند بر آن بر اسب دوانيدن و تير انداختن و جز آن . سبق را خطر نيز مىگويند « 2 » . اصطلاحاتى كه در سبق ( اسبدوانى ) به كار مىرود به شرح ذيل است : اول - سابق و آن اسبى است كه پيش باشد به گردن و كتد ( به فتح تاء و كسر آن محل اجتماع دو كتف كه بين بيخ گردن و پشت است ) . نام ديگر سابق « مجلى » مىباشد . دوم - مصلى و آن اسبى است كه محاذى باشد سر آن با دو « صلو » اسب سابق ( صلوان دو استخوانى است كه در راست و چپ دم قرار دارد ) . سوم - ثالث ناميده مىشود كه آن را تالى نيز گويند . چهارم - بارع ناميده مىشود . پنجم - مرتاح ناميده مىشود و آن مأخوذ از ارتياح به معنى نشاط است . ششم - حظى نام دارد و آن مأخوذ از حظوه بهمعناى نصيب است . هفتم - عاطف نام دارد كه مأخوذ از عطف بهمعناى ميل است . هشتم - مومل ( به كسر ميم و تشديد آن ) نام دارد . نهم - لطيم ( به فتح لام ) نام دارد . دهم - سكيت ( به ضم سين و فتح كاف ) ناميده مىشود . و آن مأخوذ از سكوت است كه چون از صاحب وى بپرسند اين اسب مال چه كسى است ؟ وى سكوت مىكند . يازدهم - فسكل ( به كسر فاء و سكون سين و كسر كاف يا به ضم هردو
--> ( 1 ) . شرائع الاسلام ج 2 ، ص 235 ، شرح لمعه ج 2 ، ص 22 ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 9 ، ص 467 . ( 2 ) . شرائع الاسلام ج مذكور ، ص مذكور ، تذكرة الفقهاء ج 2 ، كتاب سبق و رمايه ، لسان العرب مادهء « سبق » ، المغنى ( ابن قدامه ) ج مذكور ، ص 472 .