مىگويد : بهتر است در تعريف ذريعه بگوييم : وسيله‌اى است كه منجر به احكام پنجگانه مىشود . « 1 » « ابن قيم » ذرايع را چهار قسم مىداند : 1 - وسايلى كه وضع شده‌اند براى منجر شدن به مفسده . مانند شراب خوردن كه منجر به مستى مىشود . 2 - وسايلى كه براى امور مباح وضع شده‌اند ، ولى شخص با انجام آن قصد توسل به مفسده را دارد . مانند بيع به قصد ربا . 3 - وسايلى كه براى امور مباح وضع شده‌اند و شخص هم قصد توسل به مفسده را ندارد ، ولى معمولا اين وسائل منجر به مفسده مىشوند و مفسده‌ى آنها نيز بر مصلحتشان رجحان دارد . مانند ناسزا گفتن به بتها كه موجب تحريك مشركين و ناسزا گفتن به خداوند - تبارك و تعالى - مىشود . 4 - وسايلى كه براى امور مباح وضع شده‌اند ، و گاهى منجر به مفسده مىشوند ولى مصلحت آنها رجحان دارد . مانند گفتن حق نزد حاكم ستمگر . حكم ذريعة : ابن قيم و گروهى ديگر از اهل تسنن غير از قسم چهارم ، بقيه اقسام ذريعه را حرام مىدانند . ولى مالكىها و حنبلىها تنها قسم دوم را حرام مىدانند . « 2 » - ادله‌ى قائلين به ذريعه :

--> الاصول العامة ، ص 407 . ( 1 ) همان مدرك ، ص 408 . ( 2 ) همان مدرك ، ص 409 .