مجتبى ملكى اصفهانى
315
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
مهمترين و عمدهى دليل حجيّت خبر واحد ، سيرهى عقلا است . حضرت امام خمينى قدّس سرّه معتقد است دليلى بر حجيّت خبر واحد ، غير از سيرهى عقلا وجود ندارد . « 1 » ما مىبينيم كه روش عملى همهى عقلا ، در تمام جوامع و ملل ، عمل به خبر شخص مورد وثوق و اطمينان است . عقلاى عالم وقتى به كسى اطمينان داشته باشند ، به گفتهى او اعتماد مىكنند و به احتمالات ضعيف مبنى بر كذب يا خطا و اشتباه و غفلت شخص مورد اعتماد توجه نمىكنند . اگر غير از اين باشد و عقلاى عالم بخواهند تنها به علم و قطع عمل كنند ، نظم زندگى اجتماعى آنها مختل مىشود . مسلمانان نيز مانند ساير مردم به همين روش عمل مىكنند و شارع نيز روشى متحد با روش ساير عقلا دارد ، زيرا شارع نيز از عقلا ، و بلكه رييس عقلا است . پس مادامىكه منعى از شارع نسبت به اين سيرهى عقلا وارد نشده باشد ، همين روش مورد رضايت او خواهد بود ، و الّا اگر اين روش را قبول نداشت ، روش خاص خود را در تبليغ احكام بيان مىكرد و آن روش نيز به ما مىرسيد . بنابراين ، آيات و روايات مورد استناد نيز ارشاد به همين روش عملى دارند ، و حتى از روايات مورد استناد و ساير روايات وارد شده در اين موضوع برمىآيد كه عمل بر اساس خبر واحد ، مفروغ عنه و مسلّم بوده است و سؤال و جواب در روايات مذبور ، در مقام تعيين اشخاص مورد اطمينان و اعتماد است . به عبارت ديگر : روايات مذبور بر تأسيس طريقى خاص از جانب شارع دلالت
--> ( 1 ) تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 200 .