مجتبى ملكى اصفهانى

223

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

- مرجّحات باب تزاحم : برخى معتقدند كه تمام مرجّحات برگشت مىكنند به يك امر و آن‌هم اهميت يكى از دو حكم متزاحم است ، ولى جهات و امورى كه كشف از اهميت مىكنند ، متعدد هستند . 1 - اگر يكى از دو واجب ، بدل و جايگزين نداشته باشد ، بر واجب ديگر كه بدل و جايگزين دارد مقدم است . خواه بدل اختيارى باشد ، مانند كفاره روزه ، يا اضطرارى باشد ، مانند تيمم بدل از وضو يا غسل . 2 - واجب مضيّق و فورى بر واجب موسّع مقدم است . مثل اينكه انسان وارد مسجد شود و ببيند جايى از مسجد نجس است . در اين حال ، اگر وقت براى نماز باقى باشد ، بايد اول مسجد را تطهير كند و بعد نماز بخواند ، زيرا وجوب تطهير مسجد فورى و مضيّق است ؛ ولى اگر با مشغول شدن به تطهير مسجد ، وقت نماز مىگذرد ، بايد نماز را مقدم بدارد . 3 - اگر واجبى وقت مخصوص دارد ، بر واجبى كه وقت مخصوص ندارد مقدم است ، هرچند هر دو واجب مضيّق باشند . مثل اينكه در آخر وقت نماز عصر ، نماز آيات بر او واجب شود . در اينجا چون وقت مخصوص نماز عصر است ، بايد نماز عصر را مقدم بدارد ، هرچند نماز آيات نيز واجب مضيّق و فورى است . 4 - اگر واجبى مطلق باشد ، بر واجب مشروط به قدرت شرعى مقدم است . زيرا ممكن است همين مزاحمت واجب مطلق ، مانع از تحقق شرط واجب ديگر شود . مانند وجوب نفقهء زن و فرزند كه بر وجوب حج مشروط به استطاعت مالى