تداخل اسباب و مسببات « 1 » تداخل اسباب يعنى اينكه دو سبب مستقل مانند يك سبب واحد شده و در يك مسبب عمل كنند . به اين صورت كه اگر يكى از دو سبب زودتر محقق شد ، مسبب محقق شود ، و اگر دو سبب نيز با هم محقق شدند ، باز هم همان يك مسبب محقق شود . به عبارت ديگر : اسباب متعدد مستلزم تكليف واحد باشند ؛ نه اينكه تكاليف متعدد بوده و در ضمن يك مصداق تمام آنها جمع شوند . و تداخل مسببات يعنى اينكه اسباب ، متعدد هستند و مستقل ، ولى در مقام امتثال ، آوردن يك مسبب كه بتوان عنوان هر دو سبب را برآن حمل نمود كافى باشد ، بنابراين ، اگر انسان به عناوين مختلفى مأمور شد و اين عناوين قهرا بر مصداق واحدى منطبق شدند ، يا از باب لزوم است و يا از باب رخصت « 2 » . اين عنوان معمولا در بحث مفاهيم ( مفهوم شرط ) كتابهاى اصولى مطرح شده است . - محل بحث براى تعيين محل بحث بايد دانست كه هرگاه بين دو چيز رابطه سبب و مسببى برقرار شد ، صورتهاى مختلفى دارد .

--> ( 1 ) فوائد الاصول ، ج 2 ، ص 489 ؛ مناهج الوصول ، ج 2 ، ص 192 ؛ مطارح الانظار ، ص 175 و 140 ؛ الكفاية ، ج 1 ، ص 314 ؛ المحاضرات ، ج 5 ، ص 109 ؛ تهذيب الاصول سبزوارى ، ج 1 ، ص 113 ؛ نهاية الاصول ، ص 305 ؛ علم اصول الفقه ، ص 151 ؛ تقريرات مجدد شيرازى ، ج 3 ، ص 197 ؛ اصول الفقه ، ج 1 ، ص 111 ؛ اصطلاحات الاصول ، ص 186 ؛ نهاية الافكار ، ج 2 ، ص 485 . ( 2 ) در توصليات تداخل از باب لزوم است ، و در تعبديات تداخل از باب رخصت است .