اينكه امكان تحصيل علم نسبت به اقسام مختلف احكام شرعى ممكن نيست ؟ سه نظريه ميان علما وجود دارد . 1 - گروهى معتقدند كه باب علم در اقسام مختلف حكم شرعى فرعى نيز مفتوح است و علم به اين احكام ممكن است ، مانند ظواهر قطعى و اخبار متواتر كه مفيد علم هستند . اين قسم را « انفتاح حقيقى » نامند . 2 - گروهى ديگر معتقدند كه باب علم مفتوح نيست ، ولى باب علمى مفتوح است ، يعنى : شرع و عقل راهها و ادله‌اى را قرار داده‌اند كه كاشف و حاكى از احكام شرعى هستند و نياز ما را در اين جهت برآورده مىكنند ، مانند خبر عادل و اجماع محصل و منقول و شهرت فتوايى و حكم عقل ، كه اعتبار آنها قطعى است و چون دليل اعتبار آنها قطعى است و علم به اعتبار آنها داريم ، به اين قسم « ادله علمى » گفته مىشود . انفتاح را در اين قسم « انفتاح حكمى » نامند . قائلين اين دو قول را « انفتاحى » گويند . 3 - گروه سوم معتقدند كه هر دو طريق علم و علمى مسدود است و ما نمىتوانيم علم به احكام شرعى فرعى پيدا كنيم ؛ به عبارت ديگر : باب علم و علمى مسدود است . قائلين به انسداد باب علم و علمى را « انسدادى » گويند . « 1 » اين گروه معتقدند كه چون باب علم و علمى بسته شده است ، عقل حكم مىكند كه چاره‌اى جز پيروى از ظن نداريم . براى حجيّت مطلق ظن چهار دليل عقلى اقامه شده است كه يكى از اين ادله به « دليل انسداد » معروف است . دليل

--> ( 1 ) اصطلاحات الاصول ، ص 88 .