مجتبى ملكى اصفهانى

172

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

بخورد ، ولى وقتى نزد پزشك آمد ، پزشك به او گفت : انار ترش بخور . در صورت اول ، امر بعد از منع است ، و در صورت دوم ، امر بعد از توهم منع است . مشهور ميان اصوليين اين است كه امر بعد از منع يا توهم منع ، تنها بر ترخيص دلالت مىكند . امر به شىء مقتضى نهى از ضد آن هست يا نه ؟ در علم اصول بحثى تحت عنوان « ضد » مطرح مىشود . مراد از ضد در اصطلاح اصوليين مطلق معاند و منافى است ، خواه وجودى باشد و خواه عدمى بر همين اساس ، ضد را به ضد عام ، يعنى امر عدمى و ضد خاص ، يعنى امر وجودى تقسيم كرده‌اند . و اما مراد اصوليين از طرح اين عنوان اين است كه آيا اگر مولا امر به چيزى كرد ، با اين امر ، نهى شرعى از ترك آن فعل يا كارهايى كه مخالف و معاند با آن فعل هستند نيز ثابت مىشود يا نه ؟ - ثمره و نتيجه ثبوت نهى از ضد يا عدم ثبوت آن : اگر نهى شرعى ثابت شود ، در صورتى كه ضد خاص از امور عبادى باشد ، چون اين امر عبادى متعلق نهى قرار گرفته است و قصد قربت در آن وجود ندارد ، پس باطل است . ولى اگر نهى شرعى ثابت نشود ، عبادت صحيح است . مثلا : انسان مىخواهد نماز بخواند ، در همين حال طلبكار آمده و طلب خود را كه وقت آن رسيده است ، مىخواهد . يا اينكه انسان وارد مسجد شد و ديد جايى از مسجد نجس است . در اين صورت موظف است آن نجاست را بر طرف