مجتبى ملكى اصفهانى
16
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
در عين حال بگويد : « خالد را در روز جمعه و در ساعت هفت صبح اكرام نكن » و از عبد بخواهد كه هم امر را امتثال كند و هم نهى را . ولى اگر موردى باشد كه داراى دو عنوان است ، آيا امكان دارد كه امر و نهى هر دو به آن چيز تعلّق گيرند يا نه ؟ يعنى فعل واحدى باشد با دو عنوان ، مانند نماز در مكان غصبى ، كه دو عنوان دارد : الف - نماز كه با امر « صلّ » واجب شده است . ب - غصب كه با نهى « لا تغصب » حرام گشته است . سه قول وجود دارد . « 1 » اول - جواز اجتماع : اين قول به اكثر اشاعره و برخى از اماميه مانند : فضل بن شاذان ، محقق قمى و محقق خوانسارى نسبت داده شده است . « 2 » قائلين به جواز را « اجتماعيون » گويند . دوم - امتناع : اكثر علماى شيعه و جمهور علماى معتزله و برخى از اشاعره اين قول را اختيار كردهاند . قائلين به امتناع را « امتناعيون » گويند . سوم - تفصيل بين حكم عقل به جواز و حكم عرف به امتناع . براى روشن شدن مطلب ، اصوليين برخى از الفاظ مورد استفاده در عنوان بحث را جداگانه توضيح دادهاند كه ما نيز آنها را بيان مىكنيم . - اجتماع : مراد از اجتماع ، تلاقى اتفاقى بين متعلق امر و متعلق نهى در مورد واحد است . و اين وقتى متحقق مىشود كه امر و نهى هركدام به عنوان جداگانهاى
--> ( 1 ) الكفاية ، ج 1 ، ص 233 . ( 2 ) مطارح الانظار ، ص 129 .