مجتبى ملكى اصفهانى

83

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

ظنّى نمىتوان اعتماد كرد و براساس آن حكم شرعى صادر نمود . به عنوان « ظنّ » رجوع شود . آيا ظنّ حاصل از قول لغوى نيز از جمله‌ى ظنونى است كه دليل معتبر بر اعتبار آن وجود دارد يا خير ؟ البتّه فرض سؤال مربوط به جايى است كه گفته‌ى او علم‌آور نباشد و شرايط شاهد را نيز كه شامل تعدّد و عدالت است نداشته باشد تا اينكه از باب شهادت معتبر باشد . در حجيّت و اعتبار و عدم حجيّت و اعتبار قول لغوى دو ديدگاه وجود دارد : 1 - قول لغوى حجّت است . 2 - قول لغوى حجّت نيست . طرفداران بىاعتبارى ظنّ حاصل از قول لغوى نياز به ارائه‌ى دليل ندارند زيرا دلايلى از قرآن ، روايات و عقل كه متابعت و پيروى از ظنّ را نهى مىكنند ، شامل ظنّ حاصل از قول لغوى نيز مىشوند . بنابراين ، اگر دلايل طرفداران حجيّت قول لغوى تمام و كافى باشد ، قول لغوى حجّت خواهد بود و الّا نه . دلايل حجيّت قول لغوى : 1 - اتّفاق قولى علما ؛ يعنى همه‌ى علما اتّفاق دارند بر حجيّت و اعتبار قول لغوى . 2 - اتّفاق عملى علما ؛ يعنى تمام علما در مقام عمل ، به قول لغوى عمل كرده و مىكنند و هيچ‌يك از علما در مقام عمل و فتوى در اين مورد ترديد و توقّف نكرده‌اند . در پاسخ اين دو دليل گفته شده : قدر مسلّم و متيقّن از اين اتّفاق قولى و عملى ، مواردى است كه يا علم و اطمينان از قول لغوى حاصل شود و يا شرايط شاهد موجود باشد و گفته‌ى لغوى از باب شهادت مورد قبول قرار گرفته باشد .