بداند ، با اين قاعده منتفى است . بنابراين ، ضرر نسبت به افراد و اموال و زمان‌ها و مكان‌ها متفاوت خواهد بود ، « 1 » مثلا شخص فقيرى كه در حال نماز است و سارق قصد سرقت كفش او را دارد ، چون به راحتى نمىتواند كفش ديگرى تهيه كند ، مىتواند به استناد قاعده مذبور ، نماز خود را بشكند و مانع از سرقت كفش خود شود ، ولى اگر همين كفش متعلّق به شخص ثروتمندى باشد ، چون سرقت اين كفش موجب صدق ضرر عرفى نسبت به او نمىشود ، پس نمىتواند نماز را ناتمام رها كند و بگويد : اين قاعده در اين مورد با لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ « 2 » تعارض دارد ، زيرا اينجا ضرر صدق نمىكند و اين شخص بايد به مقتضاى آيه فوق ، به نماز ادامه دهد . قاعده‌ى لطف « 3 » قاعده لطف از قواعدى است كه علماى شيعه در مسائل مختلف دينى به آن استناد مىكنند . يكى از مواردى كه به قاعده لطف استناد مىشود ، اعتبار و حجيّت اجماع است . برخى علما ، از قاعده‌ى لطف به عنوان يكى از ادلّه حجيّت اجماع نام برده‌اند . « 4 » مباحث مفصّل اين قاعده در كتب كلامى و اعتقادى مطرح شده است ، ما در اينجا به اختصار مطالبى را بيان مىكنيم : 1 - معنى لطف : لطف در لغت به معناى ظرافت و باريكى توأم با مهربانى ، نرمى و ملايمت آمده است . امّا در اصطلاح متكلّمين ، معانى متعدّدى براى آن بيان شده از جمله : دادن هر صاحب حقّى را ، آنچه كه مستحقّ آن است ؛ يا بيان مصالح و

--> ( 1 ) - عوائد الايّام : 57 . ( 2 ) - محمّد / 33 . ( 3 ) - كشف المراد : 324 ؛ الرسائل : 51 ؛ عوائد الايّام : 705 ؛ الالهيّات : 2 / 47 . ( 4 ) - الرسائل : 51 .