مجتبى ملكى اصفهانى
139
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
دليل حجيّت مصالح مرسله : « 1 » 1 - دليل عقل : به دو بيان ، عقل مصالح مرسله را معتبر مىداند : الف : احكام شرعى متضمن مصلحت بندگان مىباشند ( احكام تابع مصالح و مفاسد هستند ) . عقل مىتواند حسن و قبح و مصلحت و مفسدهى احكام و افعال را درك كند . پس هرگاه در مورد چيزى حكمى از شرع وارد نشده بود ، عقل مىتواند مصلحت يا مفسدهى آن را تشخيص دهد و هرگاه مجتهد با استفاده از عقل خود به مصلحت يا مفسدهاى رسيد ، اين تشخيص مجتهد از نظر شرعى نيز معتبر است . بر همين اساس است كه استصلاح را تنها در امورى جارى مىدانند كه عقل مىتواند معانى احكام آن را درك كند مانند معاملات . ب : شكّى نيست كه دين مبين اسلام آخرين دين آسمانى ، براى تمام مردم ، در تمام زمانها و مكانها و كاملترين دين است . از طرفى ، با گذشت زمان ، حوادث و رويدادهاى جديدى پديدار مىگردد كه مردم نظر اسلام را پيرامون اين حوادث و رويدادها مىخواهند . اگر باب استصلاح بسته باشد و دست مجتهد براى استفاده از مصالح مرسله باز نباشد ، باعث مىشود كه نتواند جوابى مناسب براى نيازهاى جديد مردم در زمينههاى مختلف ارائه كند و اين يعنى در بنبست قرار گرفتن دين و به دنبال آن عدم توانايى دين در تأمين مصالح مردم در امر معاد و معاش ايشان . 2 - روايات : مفاد احاديثى مانند « لا ضرر و لا ضرار » به صورت عام موجب تخصيص ساير
--> ( 1 ) - الاصول العامّة : 386 با تصرف .