آيا دليل اجماع مىتواند عمومات قرآنى را تخصيص بزند ؟ هر دليل معتبرى كه به‌خودىخود موجب قطع و يقين شود يا شارع آن را معتبر دانسته باشد ، مىتواند موجب تخصيص آيات الهى نيز بشود . گروه كثيرى از علماى شيعه و اهل سنّت معتقدند كه دليل اجماع نيز مىتواند مخصّص قرآن باشد . « 1 » خداوند - تبارك و تعالى - فرموده الزَّانِيَةُ وَ الزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ « 2 » . بايد هر زن و مرد زناكارى را صد تازيانه بزنيد . در اين آيه شريفه مجازات زن و مرد زناكار ( زناى غير محصنه ) تعيين شده است . ولى همه علما اتّفاق دارند كه اين مجازات اختصاص به زناكارى دارد كه عبد و برده نباشد ، پس اگر زناكار عبد و برده بود ، به زدن پنجاه تازيانه مجازات مىشود . آيا دليل عقلى مىتواند عمومات قرآنى را تخصيص بزند ؟ خداوند - تبارك و تعالى - مىفرمايد : يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ « 3 » . يعنى اى مردم ! از عصيان خدا بپرهيزيد . ولى دليل عقل حكم مىكند كه كودكان و ديوانگان از شمول اين خطاب خارج هستند ، چرا كه تكليف بر ايشان از ديدگاه عقل نيكو و پسنديده نيست . « 4 » مخصّص لفظى هرگاه يك دليل لفظى ، عام را تخصيص بزند ، مخصّص را « لفظى » گويند . خداوند - تبارك و تعالى - مىفرمايد : كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ « 5 » هر چيزى جز ذات

--> ( 1 ) - مبادى الوصول : 142 ؛ الذريعة : 1 / 279 ؛ معارج الاصول : 96 ؛ العدّة : 1 / 336 ؛ المعتمد : 1 / 252 ؛ ارشاد الفحول : 160 . ( 2 ) - النور / 2 . ( 3 ) - الحجّ / 1 . ( 4 ) - العدّة : 1 / 337 . ( 5 ) - القصص / 88 .