محكم « 1 » خداوند - تبارك و تعالى - مىفرمايد : مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ « 2 » . برخى از آيات قرآن ، آيات محكم است كه آن‌ها اصل و مرجع ساير آيات خواهند بود و برخى ديگر آيات متشابه است . مقصود از محكم و متشابه چيست ؟ برخى گفته‌اند : محكم آن است كه تنها يك جهت در آن محتمل است ، و متشابه آن است كه بيش از يك جهت در آن محتمل است . برخى نيز گفته‌اند : محكم آن است كه تعيين تأويل آن معلوم است ، و متشابه آن است كه تعيين تأويل آن معلوم نيست . برخى ديگر گفته‌اند : محكم آن است كه مقصود از آن معلوم باشد ، خواه از ظهور پى به مقصود ببريم و خواه از طريق تأويل ، و متشابه آن است كه خداوند - تبارك و تعالى - درك آن را موكول به علم خود كرده است . برخى نيز گفته‌اند : محكم عبارت است از واجبات ، وعده و وعيد ؛ و متشابه عبارت است از داستان‌ها و مثل‌ها . برخى هم گفته‌اند : محكم عبارت از ناسخ است ، و متشابه ، منسوخ را گويند . برخى نيز گفته‌اند : محكم آن است كه دلالت آن واضح و روشن باشد ، و متشابه آن است كه دلالت آن غير واضح باشد . براساس اين تعريف اخير ، مجمل و مشترك نيز داخل در متشابه خواهند بود . « 3 » مرحوم فاضل تونى ( ره ) مىگويد : ظاهرا مقصود از محكم آن است كه ظاهر آن اراده شده است و مقصود از متشابه آن است كه معنايى غير از ظاهر آن اراده شده است . « 4 »

--> ( 1 ) - ارشاد الفحول : 31 ؛ الموافقات : جزء 3 / 36 ؛ المحصول سبحانى : 2 / 641 ؛ العدّة : 1 / 408 ؛ كشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم : 2 / 1489 ؛ الوافية : 137 . ( 2 ) - آل عمران / 7 . ( 3 ) - ارشاد الفحول : 31 . ( 4 ) - الوافية : 137 .