در فرض دوم وسوم هرگاه عبارت مفقود ويا زائد عبارتى طويل باشد در پاورقى تمام آن عبارت پس از منها ( - ) ويا بعلاوة ( + ) ذكر نميشود ، بلكه تنها به صدر عبارت اقتصار ، وقيد « تا اينجا » قائم مقام بقيهء آن ميگردد « 1 » ، البتة اين سخن در فرض سوم در صورتي است كه تمام آن عبارت قبلا در متن ذكر شده باشد ، والا ناگزير بايد تمام عبارت در پاورقى ذكر گردد « 2 » . قسم چهارم - اينكه عبارت همهء نسخ نادرست باشد ، در اين صورت به يكى از دو طريق تصحيح به عمل ميآيد كه شرح آن در آغاز اين بحث گذشت « 3 » ، وحاصل اين كه يا صحيح را در متن گذارده ودر پاورقى به غلط بودن نسخ اشاره ميشود ، ويا بالعكس نسخه در متن قرار ميگيرد ودر پاورقى به صحيح آن اشاره ميشود « 4 » ، 3 - « تحشيه وتعليق » : اينجانب در آغاز در نظر داشتم كه در هر مسأله نظر دانشمندان معاصر ويا در بعض موارد نظرات خود را نيز در ذيل صفحات در معرض مطالعهء أهل فضل ودانش قرار دهم ، وحتى در صفحات أول مطالبى نيز تهيه ودر اخبارى كه ميخواستم براي چاپخانه بفرستم مندرج ساختم ولى بزودى از اين فكر منصرف شده واخبارى را كه آماده كرده بودم عوض كردم ، زيرا أولا در وضع فعلى كثرت مشاغل براي اينجانب فرصت كافى براي اينگونه از أمور باقي نگذاشته ، وثانيا در اين صورت چه بسا متن ما اصالت خود را از دست ميداد ، اميد است در آتيه فرصت مناسبى بدست آيد وتوفيق اين خدمت بيابم ، لكن در عين‌حال در بعض موارد از حواشي مفيد توضيحي ، ورفع اجمال بعض عبارات ، وذكر بعض نكات ، وبيان معاني بعض لغات ، تا آنجا كه مجال بافتم غفلت نورزيدم . 4 - « اعراب‌گذارى » : اينجانب در اين قسمت نيز بسيار كوشش كرده ونهايت سعى خود را بكار برده‌ام ، وتنها به « اعراب » نيز اقتصار نورزيده‌ام بلكه قسمت مهم حركات وسكونات كلمات را - خصوصا آنچه را كه در اخراج كلمه از اجمال مؤثر است - گذاشته‌ام . برخى از أهل فضل - به استناد اينكه كساني كه به اينگونه از كتب مراجعه ميكنند معمولا تا اين حدود از اطلاعات أدبي برخوردارند - با اعراب‌گذارى كتب علمي موافق نيستند واين عمل را عملي لغو مىپندارند . در آغاز اينجانب خود نيز تا حدى با اين عقيدة موافق بودم ، ولى بعلت كوشش بسيارى كه در رفع ابهام عبارات وتسهيل درك مطالب داشتم بالآخرة گذاشتن اعراب وشكل كلمات را بر ترك آن ترجيح دادم . مسألهء اعراب‌گذارى وشكل كلمات خصوصا در مورد متون قديمى كه داراى اغلاق وپيچيدگى بيشترى است امرى ساده وآسان نيست ، وگاه مستلزم مطالعهء دقيق چندين سطر وگاه چندين صفحه از عبارات گذشته وبلكه آينده است وبنابراين كارى است پرزحمت ، ونميتوان آنرا با سرعت وبدون تأمل وصرف وقت كافى انجام داد .

--> ( 1 ) - مانند ص 64 پاورقى 10 وص 196 پاورقى 6 . ( 2 ) - مانند ص 408 پاورقى 3 وص 773 پاورقى 9 . ( 3 ) - ص 44 همين مقدمه . ( 4 ) - مانند ص 6 پاورقى 5 وص 240 پاورقى 10 .