دليلي بر مجازيت قائم نشود ، ظاهر از استعمال لفظ در معنى حقيقت است « 1 » ، وبر اين أصل أموري را مترتب ساخته : از قبيل اشتراك لفظ امر بين قول وفعل « 2 » ، واشتراك صيغهء امر بين امر واباحه « 3 » ، واشتراك امر بين ايجاب وندب « 4 » ، واشتراك امر بين مره وتكرار « 5 » ، واشتراك امر بين فور وتراخى « 6 » ، واشتراك الفاظى كه ادعاء وضع آنها براي عموم شده در لغت بين عموم وخصوص « 7 » ، واشتراك استثناء عقيب جمل بين رجوع به جميع واخيره « 8 » ، وموارد ديگر . ج : « سيد مرتضى » كفار را چون مسلمين به فروع نيز مانند أصول مكلف ميداند ، ودر اين باب مهمترين چيزى كه بدان استناد كرده اين است كه كفار نيز مانند مسلمين واجد شرائط صحت تكليف بوده ، واگر به لحاظ كفر فاقد شرط صحت عمل‌اند چون ميتوانند ايمان آورند تا عبادات از ايشان صحيحا واقع شود پس تكليف ايشان به عبادات مانند أصل ايمان بلا مانع ميباشد ، وچون خطابات مطلق وشامل عموم مردم ميشود پس كافر نيز مانند مؤمن مشمول آنها خواهد بود « 9 » ، وبعلاوة آيهء شريفهء « ما سلككم في سقر قالوا لم نك من المصلين ولم نك نطعم المسكين وكنا نخوض مع الخائضين وكنا نكذب بيوم الدين » دلالت دارد بر اينكه كفار به مثل خواندن نماز نيز مكلف وبر ترك آن معاقبند « 10 » . د : « صاحب معالم » در مقام نقل أقوال در باب مقدمهء واجب ميگويد : « حكايت قول به تفصيل بين سبب وغير سبب از « سيد مرتضى » شهرت يافته ، ولى سخنش در « ذريعة » و « شافى » موافق اين حكايت نيست بلكه در آغاز ملاحظه چنان موهم است » « 11 » .

--> ( 1 ) - به ص 13 س 10 مراجعه شود ، « سيد » أصل حقيقت را حتى در موردى كه معنى مستعمل فيه معلوم است ولى معنى حقيقي ومجازى معلوم نيست مانند موارد مذكور در متن جارى ميداند ، ولى مشهور اين أصل را منحصرا در موردى بكار ميبرند كه معنى حقيقي ومجازى معلوم است ولى مستعمل فيه معلوم نيست وبه اين أصل اثبات ميكنند كه مستعمل فيه معنى حقيقي است ، واما در موردى كه مستعمل فيه معلوم است ولى حقيقت ومجاز معلوم نيست استعمال را أعم از حقيقت ميدانند ، وخلاصهء وجه آن اين است كه أصول لفظيه أصولي هستند كه به حكم عقلا براي كشف از مراد بكار ميروند پس با علم به مراد جارى نميشوند . ( 2 ) - ص 27 و 28 . ( 3 ) - ص 39 ص 5 . ( 4 ) - ص 52 س 11 . ( 5 ) - ص 101 س 3 . ( 6 ) - ص 132 س 1 و 2 . ( 7 ) - ص 202 س 1 . ( 8 ) - ص 250 س 6 . ( 9 ) - ص 75 . ( 10 ) - ص 78 . ( 11 ) - معالم چاپ عبد الرحيم ص 57 .