كه از طرف اينجانب به عمل آمده نسخه‌يى از آن در دست نيست ، صاحب « أدب المرتضى » نيز گويد : از اين كتاب نسخه‌اى در كتابخانه‌اى إيران وعراق نيافتم ولى در ضمن رساله‌يى به نام « مجموعة من كلام المرتضى في فنون الكلام » قسمتى از آن نقل شده ، واز آن قسمت بدست ميآيد كه كتاب در أصول عقائد اماميه است ، ودر آن از رسالت ، معجزه ، صفات خداوند ، امامت وشروط آن گفتگو شده است « 1 » ، لكن از كتاب « ذريعة » ( كتاب حاضر ) بدست ميآيد كه مسائل ديگرى از أصول فقه وكلام نيز چون اجماع وصفت علم حاصل از خبر در اين كتاب مطرح است « 2 » ، در بعضي از كتب مانند كتاب ريحانة الأدب نيز اين كتاب مانند « ذريعة » از تأليفات « سيد » در أصول فقه شمرده شده است ( ج 3 ص 119 ) . 32 - « مسألة وجيزة في الغيبة » : سه صفحه است دربارهء حل مسألهء غيبت امام منتظر ، بين ادلهء اين رساله با ساير آنچه سيد در اين‌باره نوشته - خصوصا « المقنع في الغيبة » - هيچگونه اختلافى به چشم نميخورد « 3 » . 33 - « المسائل التبانيات » : مسائلي است كه « أبو عبد اللّه محمد بن عبد الملك التباني » از سيد سؤال كرده ، وچنانكه از سؤالات أو پيدا است متكلمي ماهر بوده ، بلكه چه بسا از ديگر كسان كه از سيد سؤالاتى كرده‌اند فاضلتر بوده است . وى سؤال كرده است از اينكه : چرا اماميه اجماع وقياس را فرض كرده‌اند ؟ چرا سيد خود خبر واحد را حجت نميداند با اينكه به رفتن خبر ، معظم احكام شريعت از بين ميرود ؟ بنابر نقل صاحب « أدب المرتضى » نسخه‌يى از اين رساله در كتابخانهء آستان قدس موجود است كه داراى 30 ورق ودر سال 676 ه نوشته شده است ، ونسخهء ديگرى نيز به خط « آقا شيخ آقا بزرگ » نزد خود ايشان موجود است « 4 » . 34 - « أجوبة المسائل الديلمية » : نسخه‌يى از آن در كتابخانهء آستان قدس موجود است « 5 » 35 - « أجوبة المسائل الطبرية » : نسخه‌يى از آن در كتابخانهء آستان قدس است كه در سال 1093 ه نوشته شده است « 6 » . 36 - « ديوان المرتضى » : شعر « مرتضى » چنانكه از سخن بعض مورخان بدست ميآيد به بيست هزار ميرسد « 7 » . واز كتب تراجم برميآيد كه بسيارى از مؤلفان در عصرهاى مختلفه بر نسخه‌هائى از ديوان « مرتضى » دست يافته‌اند « 8 » .

--> ( 1 ) - ص 152 نقل از مجموعهء آقا شيخ آقا بزرگ ص 21 - 31 . ( 2 ) - ص 4 س 10 وص 485 س 10 . ( 3 ) - أدب المرتضى ص 152 نقل از مجموعهء آقا شيخ آقا بزرگ ص 308 - 311 . ( 4 ) - أدب المرتضى ص 152 نقل از مجموعهء شيخ 87 - 119 . ( 5 ) - أدب المرتضى ص 153 نقل از فهرست كتب خطى كتابخانهء آستان قدس ص 67 . ( 6 ) - أدب المرتضى ص 153 . ( 7 ) - أدب المرتضى ص 154 . ( 8 ) - أدب المرتضى ص 154 .