سيد مرتضى هشتاد سال عمر خود را توأم با سياست وتأليف وكارهاى بزرگ ديگر گذرانيد ، ودر روز يكشنبهء 25 ربيع الأول سال 436 بدرود حيات گفت ، جنازه‌اش را گروهى از شاگردانش تشييع كردند . « أحمد بن الحسين ، النجاشي » به كمك « شريف ، أبو يعلى ، محمد بن الحسن الجعفري » و « سلار بن عبد العزيز » كه از اعلام شاگردان أو بودند متصدى غسل أو شد ، پسرش در خانه‌اش در محلهء كرخ بر أو نماز خواند ، ودر شب همان روز كه وفات يافته بود به خاك سپرده شد ، وبه مرگش طومار زندگى يكى از بزرگترين دانشمندان قرن چهارم پيچيده شد . در حال حاضر در كاظمين در نزديكى صحن دو ضريح است كه به سيدين سندين « مرتضى » و « رضى » منسوب است وعامه بدانها تبرك ميجويند وشبها در آنها چراغ روشن است ، ولى مورخان بعضي گويند : كه جنازهء هر دو به كربلا منتقل ، ودر نزديكى ضريح امام حسين - عليه السلام - در مقبرهء جدشان إبراهيم دفن شد « 1 » ، وبرخى ديگر قبر آنان را در بغداد در خانهء خودشان ميدانند « 2 » . مرتضى فرزند پسرى داشت كه به « أبو جعفر ، محمد » موسوم بود « 3 » ، و « أبو العلاء » أو را « أطهر مرضى » لقب داده ، ودر مرثيهء جدش « أبو احمد نقيب » وى را نظير پدر وعمويش شمرده است « 4 » . مرتضى در تربيت أو بسيار كوشيد ، و « أبو الفتح » نيشابورى نحوى را بر تأديب أو گماشت « 5 » . صاحب أدب المرتضى گويد : آن‌طور كه براي من ظاهر شده أو بهره‌يى از علم نداشته ، زيرا در تراجم اعلام اماميه نامى از أو برده نشده است « 6 » . ابن خلكان أو را از وفات‌يافتگان سال 443 دانسته ونامش را « أبو عبد اللّه ، الحسين » ذكر كرده است . اين پسر در زمان حيات پدر ازدواج كرد واز أو فرزندى تولد يافت كه نسل سيد از اين فرزند باقي ماند تا به « أبو القاسم النسابة » صاحب كتاب ديوان النسب رسيد . « أبو القاسم النسابة » را پسرى بود نامش احمد كه به موت أو خاندان شريف منقرض شد « 7 » . صاحب « أدب المرتضى » از كتاب روضات الجنات نقل كرده كه در كتاب انساب الطالبيين براي سيد مرتضى دو دختر نيز به نام « زينب » و « خديجة » ذكر شده ، وخود گويد : بنابر آنچه من قراءت كرده‌ام برادرش « رضى » در سه قصيدة أو را به سه دختر تهنيت گفته « 8 » ، وبه وفات دو دختر أو را تعزيت « 9 » ، وبعد ميگويد : ممكن است دختر سوم همان باشد كه زنده ماند وچنانكه

--> ( 1 ) - روضات الجنات چاپ أول ص 384 نقل از كتاب « الدرجات الرفيعة » ، وكتب ديگر . ( 2 ) - منتظم ابن جوزي حوادث 436 وخطيب بغدادي ج 11 ص 403 ط خانجى . ( 3 ) - مقدمه « ديوان الشريف المرتضى » چاپ « حلبى » بقلم « رشيد الصفار » ص 115 نقل از عمدة الطالب . ( 4 ) - أدب المرتضى ص 78 پاورقى نقل از سقط الزند ج 2 ص 63 ط بولاق 1286 . ( 5 ) - أدب المرتضى نقل از ديوان مخطوط سيد ج 3 ص 66 . ( 6 ) - ص 78 . ( 7 ) - أدب المرتضى پاورقى ص 78 نقل از رياض العلماء مخطوط نقل از شريف أبو الحسن علوي عمرى نسابهء معروف به ابن صوفي در كتاب خود « المجدى في انساب الطالبيين » . ( 8 ) - ديوان رضى ج 1 ص 359 و 462 و 251 ( 9 ) - ديوان رضى ، حرف الباء