معصوم در جمله مجمعين پيدا شد باستناد قول معصوم حجت است . و گرنه هيچگونه دليليت ندارد . منتهى عده‌اى از اتفاق آراء فقها نسبت بمسئله‌اى قول امام را حدس زده و جمعى مجموع آراء را كاشف از قول معصوم ميدانند « 63 » . اجماع نيز دو گونه است : محصل و منقول . محصل آنست كه فقيه بشخصه بگفتهء فقهاء درمورد مسئله مراجعه و درنتيجه باتفاق همگان برخورد نمايد . البته دشوارى اين‌كار ( اگر محال عادى نباشد ) بسيار آشكار است . و اما اجماع منقول . اتفاق اقوال فقهاء طبق گفته و نقل فقيه ديگرى است كه جزو مصاديق ( خبر واحد ) شمرده شده ولى محققين از متأخرين از جهاتى در حجيت اجماع منقول خدشه نموده و لذا پس‌از شيخ انصارى باجماعات منقول به تنهائى اعتماد ننموده‌اند . اما دليل عقل : مراد بدان قواعد كليه‌ايست كه از نظر عقل اثبات شده مانند مفهوم موافقت يا مخالفت « 64 » و تسريه علل منصوصه « 65 » و

--> ( 63 ) - مستند قول كشف قاعده لطف است كه در أصل نبوت و امامت نيز بدان استشهاد شده ( براى توضيح قاعده لطف بكشف المراد علامه و شرح تجريد قوشچى و گوهر مراد لاهيجى مراجعه شود . و جهت اطلاع بر طرق حجيت اجماع برسائل شيخ انصارى و كشف القناع في حجيه الاجماع از مرحوم شيخ أسد اللّه شوشترى رجوع فرمائيد ) . وجه ديگرى در حجيت اجماع شيخ انصارى و صاحب كفايه ذكر كرده‌اند كه بتصريح آن دو بزرگوار در عمده اجماعات راه ندارد و آن ملاقات و استماع قول شخص امام است كه در ضمن عده و افرادى يا به تنهائى برآن دست بيابند . ( 64 ) - مراد بمفهوم موافقت استفاده اولويت عقلى است كه از حكم خفيف‌ترى استفاده مىشود مانند : لا نقل لهما اف ( قرآن كريم ) كه به اولويت دلالت بر حرمت و نهى از -