محمد رضا حكيمى

57

مير حامد حسين ( فارسى )

كه فارغ التحصيلانى مانند سيّد رضى ، و سيّد مرتضى ، و شيخ طوسى ، و ابو العباس نجاشى ، از آنجا بيرون آمدند ، و همچنين دانشمندان بسيارى جز اينان . و از اينجا بود كه او را « معلم بزرگان » نام دادند ، چنان كه « ابن المعلم » نيز ناميده مىگشت . چون پدرش شغل معلمى داشت . او نيز به همين كار پرداخت ، نهايت او بزرگان علم و دانش را تعليم داد . هنگامى كه در بحثها و مناظرات كلامى و اعتقادى ، بر دانشمندانى بسيار ، از جمله قاضى ابو بكر باقلانى - قاضى القضاة بغداد - چيرگى يافت ، على بن - عيسى رمّانى - يكى از بزرگان معتزله - او را به « مفيد » ملقب ساخت . و براستى ، مفيد ، مفيد بود ، هم در گفتار و هم در كردار ، هم در انديشه و هم در ابتكار . او آيتى بود در هوش ، و سرعت انتقال ، و حاضر جوابى . . . شيعهء دوازده امامى ، همه ، روى به او آوردند ، و او را پيشواى خويش قرار دادند ، آن هم در روزگارى كه بغداد در امواج فتنه غرق بود ، و دشمنى و كينه‌ورزى نيروها و استعدادها را تباه ساخته بود . در آن روزگار ، شيعه ، به بدترين صورت ، پراكنده و فرقه فرقه گشته بود . . . شيخ مفيد در چنين شرايطى ، با هوش و تدبير ، آراء گوناگون را به هم نزديك ساخت ، تا منحرفان را به راه اعتدال آورد . او با عقلگرايى و توانمندى ، توانست اجتماع