احوال بزرگانى چون « شيخ مفيد » مىتوانيم گرفت . 11 - تاريخى كوتاه ابو عبد اللّه ، محمد بن محمد بن نعمان بن عبد السلام بن جابر ابن نعمان بن سعيد بن جبير ، حارثى ، عكبرىّ ، بغدادى . در 11 ذيقعدهء 336 [ 1 ] در عكبرى [ 2 ] ، برده فرسنگى بغداد [ 3 ] ، از مادر بزاد . سپس با پدر به بغداد ، بزرگترين مركز علمى آن روزگار ، آمد . و نزد پنجاه و نه تن استادان گوناگون به فرا گرفتن دانشها پرداخت . و پس از سالها آموختن و فرا گرفتن ، با همراهى استعداد ، و زمان ، و گنجايش روح ، و پذيرش دل ، و آميختگى دانش با جان ، و توفيق غيبى ، خود از بزرگترين عالمان و متفكران و مصلحان تاريخ اسلام شد . و شاگردانى بس بزرگ و ارجمند پرورش داد . و با به جاى هشتن دويست تصنيف و تأليف ، و افراشتن كاخ دانش اسلامى در سدهء چهارم [ 4 ] - كه به اعتبار تاريخ علم ، خود سدهء اوج

--> [ 1 ] . يا : 338 . [ 2 ] . « بردان ، عكبرا ، دو شهر كند بر شمال بغداد ، بر مشرق دجله ، جايى آبادان » . « حدود العالم » / 154 . [ 3 ] . « از بغداد تا بردان چهار فرسنگ ، ازو تا عكبرا پنج فرسنگ . . . » « نزهة القلوب » / 172 . پس ظاهرا - چنان كه در « فلاسفة الشيعة » / 456 آمده است - از بغداد تا « سويقهء ابن البصرى » ، كه جاى كوچكى بوده است از عكبرا و زادگاه شيخ مفيد بوده است ، ده فرسنگ باشد . [ 4 ] . و از اينجاست كه گفته‌اند : « از بزرگترين امتيازهاى حركت عقلى ، و جنبش علمى ، در سدهء چهارم اسلامى ، آشكار شدن مذهب شيعه است » . « الحضارة . . . » ، ج 1 / 97